Centre for Development and Ethnic Studies (CDES) အဖွဲ့က ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်၊ အောက်တိုဘာလအတွင်းမှာ “၂၀၂၀ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲနှင့် ပြည်တွင်းငြိမ်းချမ်းရေးဖြစ်စဉ်အပေါ် လူထုသဘောထားအမြင်စစ်တမ်း” ဆိုတဲ့ အစီရင်ခံစာတစောင်ကို ထုတ်ဝေခဲ့ပါတယ်။ ရွေးကောက်ပွဲဖြစ်စဉ်ကနေတဆင့် ပြည်တွင်းငြိမ်းချမ်းရေး ဖြစ်စဉ်အပေါ်  ပြည်သူတွေရဲ့ မျှော်ရည်မှန်းချက် သဘောထားအမြင်တွေက လေ့လာသူတွေအဖို့ စိတ်ဝင်စားစရာ ပါ။ စစ်တမ်းတွေ့ရှိချက်တွေအနက် သတိပြုဖွယ်ရာ အချက်တွေကို ဆက်လက်ဖော်ပြလိုပါတယ်။

သဘောထားစစ်တမ်းဖြေဆိုသူများ

၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် ဩဂုတ်လ ၁၁ ရက်မှ စက်တင်ဘာ ၁၁ ရက် အထိ CDES အဖွဲ့ရဲ့ လူမှုကွန်ယက်စာမျက်နှာကနေ တဆင့် သဘောထားအမြင်စစ်တမ်းကို ကောက်ယူထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ပြည်နယ်နဲ့ တိုင်းဒေသကြီးအားလုံးမှ စစ်တမ်းဝင်ရောက်ဖြေဆိုသူပေါင်း ၁,၁၄၄ ဦး ရှိပါတယ်။ ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးက ဝင်ရောက်ဖြေဆိုသူဦးရေ စုစုပေါင်းရဲ့  ၂၅ ဒသမ ၂ ရာခိုင်နှုန်း  ရှိပြီး အများဆုံးဖြစ်ပါတယ်။ ဖြေဆိုသူဦးရေစုစုပေါင်းရဲ့ ၈၀ ဒသမ ၂ ရာခိုင်နှုန်းက အမျိုးသားတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ ဖြေဆိုသူတွေရဲ့ အသက်အပိုင်းအခြားအနက် ၃၆ နှစ် မှ ၄၆ နှစ်  အရွယ် အပိုင်းအခြားက အများဆုံးဖြစ်ပြီး အသက် ၆၅ အထက် ဖြေဆိုသူများကတော့ အနည်းဆုံး ဖြစ်ပါတယ်။

ရွေးကောက်ပွဲ ဖြစ်စဉ်အပေါ် အမြင်သဘောထားများ

စစ်တမ်းရဲ့ ဆက်လက်ဖော်ပြချက်တွေမှာ မကြာခင် ကျင်းပတော့မယ့် ၂၀၂၀ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ဖြစ်စဉ် အပေါ် ဖြေဆိုသူတွေရဲ့  ဘဘောထားအမြင်တွေကို တင်ပြထားပါတယ်။ ဖြေဆိုသူဦးရေ စုစုပေါင်းရဲ့ ၇၉ ဒသမ ၅ ရာခိုင်နှုန်းက ၂၀၁၅ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲမှာ မဲပေးခဲ့ကြသူများ ဖြစ်ပါတယ်။ ၂၀၂၀ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲမှာတော့ ဖြေဆိုသူဦးရေရဲ့ အများစုဖြစ်တဲ့ ၉၄ ဒသမ ၄ ရာခိုင်နှုန်းက မဲပေးဖို့ ရည်ရွယ် ထားပါတယ်။ “၂၀၂၀ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲက လွတ်လပ်ပြီး တရားမျှတမှုရှိတဲ့ ရွေးကောက်ပွဲ ဖြစ်မည်လို့ ထင်မြင်ယူဆသလား” ဆိုတဲ့ စစ်တမ်းမေးခွန်းကို မေးတဲ့အခါမှာတော့ ဖြေဆိုသူဦးရေ စုစုပေါင်းရဲ့ ၇၅ ဒသမ ၂ ရာခိုင်နှုန်းက ယူဆတယ်လို့ သဘောထားမှတ်ချက် ပြုခဲ့ကြပါတယ်။

“အရည်အချင်းတူညီတဲ့ ကိုယ်စားလှယ်လောင်းတွေ မဲဆန္ဒနယ်မြေတခုထဲက အတူတူဝင်ပြိုင်ရင် ဘယ်သူ့ကို မဲပေးမလဲ” ဆိုတဲ့ စစ်တမ်းမေးခွန်းကို မေးမြန်းရာမှာတော့ ဖြေဆိုသူဦးရေစုစုပေါင်းရဲ့ ၇၆ ဒသမ ၄ ရာခိုင်နှုန်းက ကျား၊မ ရေးရာ ခွဲခြားမှုမရှိဘဲ မဲပေးမယ်လို့ တုံ့ပြန်ထားပါတယ်။ “၂၀၂၀ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲအလွန် ဘယ်ပါတီက အစိုးရဖွဲ့နိုင်မယ်လို့ ထင်သလဲ” ဆိုတဲ့ စစ်တမ်းမေးခွန်းမှာတော့ ဖြေဆိုသူဦးရေစုစုပေါင်းရဲ့ ၆၂ ဒသမ ၁ ရာခိုင်နှုန်းက NLD က ဖွဲ့နိုင်မယ်လို့ ဖြေဆိုခဲ့ကြပြီး၊ ၃၄ ဒသမ ၄ ရာခိုင်နှုန်းက ပါတီတခုတည်းမှ အစိုးရ ဖွဲ့နိုင်မယ် မထင်ကြောင်း ဖြေဆိုထားပါတယ်။ “နိုင်ငံရေးပါတီ တခုတည်းက သောင်ပြိုကမ်းပြို မနိုင်ခဲ့ရင် ဘယ်ပါတီ အစုအဖွဲ့တွေက ညွန့်ပေါင်းအစိုးရဖွဲ့နိုင်မလဲ” ဆိုတဲ့ စစ်တမ်းမေးခွန်းမှာတော့ ဖြေဆိုသူဦးရေ စုစုပေါင်းရဲ့ ၄၀ ဒသမ ၅ ရာခိုင်နှုန်းက NLD နဲ့ တိုင်းရင်းသားပါတီများ အစုအဖွဲ့၊၁၉ ဒသမ ၄ ရာခိုင်နှုန်းကတော့ NLD၊ တပ်မတော်နဲ့ တိုင်းရင်းသားပါတီများ အစုအဖွဲ့က ညွန့်ပေါင်းဖွဲ့နိုင်တယ်လို့ ဖြေဆိုခဲ့ကြပါတယ်။ “ရွေးကောက်ပွဲအလွန်မှာ ဘယ်အစုအဖွဲ့က အဆိုတင်သွင်းတဲ့ ဒုတိယသမ္မလောင်းက ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံရဲ့ သမ္မတဖြစ်လာမယ်လို့ ထင်သလဲ” ဆိုတဲ့ စစ်တမ်းမေးခွန်းမှာတော့ ဖြေဆိုသူဦးရေစုစုပေါင်းရဲ့ ၄၉ ရာခိုင်နှုန်းက ရွေးကောက်ခံ ပြည်သူ့လွှတ်တော်အစုအဖွဲ့ လို့ သဘောထားမှတ်ချက် ပြုခဲ့ကြပါတယ်။

ပြည်တွင်းငြိမ်းချမ်းရေးဖြစ်စဉ်အတွက် အမြင်သဘောထားများ

“ရွေးကောက်ပွဲအပြီး ပြည်ထောင်စုအစိုးရအနေဖြင့် အဓိက ဦးစားပေး ဆောင်ရွက်သင့်တဲ့ အရာနှစ်ခုကို ဖော်ပြပါ” ဆိုတဲ့ စစ်တမ်းမေးခွန်းကို မေးမြန်းရာမှာတော့ ဖြေဆိုသူတွေက  ငြိမ်းချမ်းရေး နဲ့ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေပြင်ဆင်ရေး ကိစ္စနှစ်ရပ်ကို ဆောင်ရွက်သင့်တယ်လို့ အများဆုံး သဘောထားပြုခဲ့ကြပါတယ်။ “လက်ရှိ ငြိမ်းချမ်းရေး ဖြစ်စဉ်ကို ထောက်ခံသလား” ဆိုတဲ့ စစ်တမ်းမေးခွန်းမှာတော့ ဖြေဆိုသူဦးရေစုစုပေါင်းရဲ့ ၇၄ ဒသမ ၆ ရာခိုင်နှုန်းက ထောက်ခံကြောင်း သဘောထားမှတ်ချက်ပြုခဲ့ပါတယ်။ ဆက်လက်ပြီး “၂၀၂၀ အထွေထွေ ရွေးကောက် ပွဲက မြန်မာ့ငြိမ်းချမ်းရေး ဖြစ်စဉ်အပေါ် အကျိုးသက်ရောက်မှု မည်မျှ ရှိမလဲ” ဆိုတဲ့ စစ်တမ်း မေးခွန်းမှာတော့ ဖြေဆိုသူဦးရေစုစုပေါင်းရဲ့ ၄၇ ဒသမ ၄ ရာခိုင်နှုန်းက အများကြီး သက်ရောက်မှု ရှိနိုင်တယ်လို့ ဖြေဆိုထားပါတယ်။ “၂၀၂၀ – ၂၀၂၅ ကာလအတွင်း မြန်မာပြည်အတွင်း ငြိမ်းချမ်းရေးပိုမိုရှိမယ်လို့ ထင်သလား” ဆိုတဲ့ စစ်တမ်းမေးခွန်းကို မေးမြန်းရာမှာတော့ ဖြေဆိုသူဦးရေစုစုပေါင်းရဲ့ ၇၂ ဒသမ ၆ ရာခိုင်နှုန်း က ထင်ပါတယ်လို့ မှတ်ချက်ပြုခဲ့ပါတယ်။

“ငြိမ်းချမ်းရေးဖြစ်စဉ်မှာ ကိုယ် မဲပေးခဲ့တဲ့ ပါတီကို ပါဝင်စေချင်သလား” ဆိုတဲ့ စစ်တမ်းမေးခွန်းမှာတော့ ဖြေဆိုသူဦးရေ အများစုဖြစ်တဲ့ ၉၈ ဒသမ ၄ ရာခိုင်နှုန်းက ပါဝင်စေချင်ကြောင်း ဖြေဆိုခဲ့ပါတယ်။ ပြည်တွင်းငြိမ်းချမ်းရေးဖြစ်စဉ်အတွက် အမြင်သဘောထားစစ်တမ်းမေးခွန်းတွေ မေးမြန်းရာမှာ သတိပြုဖွယ် မေးခွန်းတခုလည်း ရှိပါတယ်။ “၂၀၂၀ ရွေးကောက်ပွဲနဲ့ တက်လာတဲ့ အစိုးရက တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများအားလုံး ငြိမ်းချမ်းရေးဖြစ်စဉ်ထဲမှာ ပါဝင်လာနိုင်ရေးအတွက် ဘယ်လို လုပ်ဆောင်သင့်သလဲ” ဆိုတဲ့ စစ်တမ်းမေးခွန်း ဖြစ်ပါတယ်။ စစ်တမ်းဖြေဆိုသူဦးရေ စုစုပေါင်းရဲ့ ၆၂ ဒသမ ၈ ရာခိုင်နှုန်း က နိုင်ငံရေးဆွေးနွေးမှုမူဘောင်ကို အစိုးရ၊ တပ်မတော်၊ တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများ နဲ့ နိုင်ငံရေးပါတီများရဲ့ သဘောတူညီမှုယူပြီးမှ ဆက်လုပ်သင့်တယ် ဆိုတဲ့ သဘောထားမှတ်ချက်ကို ပေးခဲ့ကြပါ တယ်။ ဒ့ါအပြင် ဖြေဆိုသူဦးရေရဲ့  ၂၃ ဒသမ ၂ ရာခိုင်နှုန်း က ယခု NCA လမ်းကြောင်းအတိုင်းပဲ ဆက်လုပ်သင့် တယ် လို့ ဖြေဆိုထားကြပြီး၊ ၁၄ ဒသမ ၉ ရာခိုင်နှုန်း ကတော့ အစိုးရနဲ့ တပ်မတော်က ကြိုတင်ညှိနှိုင်းပြီး တသံတည်းဖြစ်အောင် လုပ်သင့်တယ်လို့ ဖြေဆိုထားကြပါတယ်။

သဘောထားအမြင်စစ်တမ်းတွေ့ရှိချက်များအရ  ၂၀၂၀ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲအလွန် ဖြစ်လာနိုင်တဲ့ အစိုးရ အစုအဖွဲ့ အခင်းအကျင်းနဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေးကြိုးပမ်းမှု ဖြစ်စဉ်အပေါ် ဖြေဆိုသူများ သဘောထားအမြင်နဲ့ မျှော်မှန်းချက်တွေက စိတ်ဝင်စားစရာ ဖြစ်ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် ပြည်တွင်းငြိမ်းချမ်းရေး ဖြစ်စဉ်အတွင်း နိုင်ငံရေး ပါတီတွေရဲ့ အခန်းကဏ္ဍပိုမိုချဲ့ထွင်နိုင်ဖို့ လိုတယ်ဆိုတဲ့ ပြည်သူတွေရဲ့ သဘောထားအမြင်နဲ့ တကယ့် လက်တွေ့အခြေအနေတွေက ဆက်လက်ဆန်းစစ်လေ့လာသင့်တဲ့ နယ်ပယ်တခု ဖြစ်ပါတယ်။

ယခုဖော်ပြပါ  “၂၀၂၀ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲနှင့် ပြည်တွင်းငြိမ်းချမ်းရေးဖြစ်စဉ်အပေါ် လူထုသဘောထားအမြင်စစ်တမ်း ” အစီရင်ခံစာအပြည့်အစုံကို Download ရယူနိုင်ပါသည်။

The post ၂၀၂၀ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲနှင့် ပြည်တွင်းငြိမ်းချမ်းရေးဖြစ်စဉ်အပေါ် လူထုသဘောထားအမြင်စစ်တမ်း (အစီရင်ခံစာမိတ်ဆက်) appeared first on ISP Myanmar Peace Desk.

တကောင်းနိုင်ငံရေးလေ့လာမှုအဖွဲ့ က ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်၊ အောက်တိုဘာလအတွင်းမှာ “၂၀၂၀ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ ပါတီကိုယ်စားလှယ်လောင်းဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ” ဆိုတဲ့ အစီရင်ခံစာ တစောင်ကို ထုတ်ဝေခဲ့ပါတယ်။ အစီရင်ခံစာ စုစည်းဖော်ပြချက်ကဏ္ဍအသီးသီးကို အကျဉ်းချုပ် ဆက်လက်ဖော်ပြပါမယ်။

ကိုယ်စားလှယ်လောင်းဦးရေ စုစုပေါင်း

၂၀၂၀ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲအတွင်း လွှတ်တော်အသီးသီးမှာ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ကြမယ့် နိုင်ငံရေးပါတီ စုစုပေါင်း ၉၁ ပါတီ ရှိပါတယ်။ နိုင်ငံရေးပါတီတွေကို ကိုယ်စားပြုယှဉ်ပြိုင်ကြမယ့် ကိုယ်စားလှယ်လောင်းဦးရေ  ၅,၅၅၈  ဦး၊ တသီးပုဂ္ဂလကိုယ်စားလှယ်လောင်း ၂၈၀ ဦး၊ စုစုပေါင်း ကိုယ်စားလှယ်လောင်းဦးရေ ၅,၈၃၈ ဦး က အသီးသီး ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ကြမှာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ပါတီက ကိုယ်စားလှယ် လောင်းဦးရေ စုစုပေါင်း ၁,၁၄၃ ဦး နဲ့ အများဆုံး ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ပါတယ်။ ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီက ကိုယ်စားလှယ်လောင်းဦးရေ စုစုပေါင်း ၁,၁၂၈ ဦး နဲ့ ဒုတိယအများဆုံး၊ ပြည်ထောင်စု ကောင်းကျိုးဆောင်ပါတီက ကိုယ်စားလှယ်လောင်းဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၂၄ ဦး နဲ့ တတိယအများဆုံး အဖြစ် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ကြပါတယ်။

ဒါပေမဲ့လည်း ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်က ရွေးကောက်ပွဲ မကျင်းပဖို့ သတ်မှတ်ထုတ်ပြန်ထားတဲ့ ရခိုင်ပြည်နယ် က မြို့နယ် ကိုးခုနဲ့  ရှမ်းပြည်နယ်က မြို့နယ် ခြောက်ခု က ကိုယ်စားလှယ်လောင်းတွေကို ဖယ်လိုက်ရင်တော့ စုစုပေါင်း ကိုယ်စားလှယ်လောင်းဦးရေက ၅,၆၆၃ ဦး ပဲ ပါဝင်နိုင်မှာ ဖြစ်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

ကိုယ်စားလှယ်လောင်းများ၏ ကျား၊ မ အချိုးအစား

လွှတ်တော်အသီးသီးအတွက် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ကြမယ့် ကိုယ်စားလှယ်လောင်းဦးရေ ၅,၈၃၈ ဦး အတွင်းမှာ ၄,၉၂၆ ဦး က အမျိုးသားကိုယ်စားလှယ်လောင်းတွေ ဖြစ်ပြီး၊ ၉၁၂ ဦး က အမျိုးသမီး ကိုယ်စားလှယ် လောင်းတွေ ဖြစ်ကြပါတယ်။ ၂၀၂၀ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ကိုယ်စားလှယ်လောင်းတွေအတွင်း အမျိုးသမီးဦးရေ ပါဝင်မှု ရာခိုင်နှုန်းက ၁၅ ဒသမ ၆၂ ရာခိုင်နှုန်း ရှိနေပါတယ်။ အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်ကတော့ အမျိုးသမီး လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်း ၂၁၆ ဦး နဲ့ အများဆုံး ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ကြမှာပါ။ ရာနှုန်းပြည့် အမျိုးသမီး ကိုယ်စားလှယ်လောင်းတွေနဲ့ပဲ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်မယ့် ပါတီကတော့ မွန်အမျိုးသမီးပါတီ ဖြစ်ပြီး ကိုယ်စားလောင်းဦးရေ ငါးဦး ပါဝင်ပါတယ်။

တဆက်တည်းမှာပဲ ရခိုင်နဲ့ ရှမ်းပြည်နယ်က ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပဖို့ ခွင့်မပြုတဲ့ မြို့နယ်အသီးသီးရဲ့ ကိုယ်စားလှယ်လောင်းတွေကို ဖယ်လိုက်ရင် အမျိုးသားကိုယ်စားလှယ်လောင်းဦးရေက ၄,၇၅၇ ဦး၊ အမျိုးသမီး ကိုယ်စားလှယ်လောင်းဦးရေ  ၉၀၆ ဦး သာ ပါဝင်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ကိုယ်စားလှယ်လောင်းများ၏ အသက်အရွယ်အပိုင်းအခြား

‌ရွေးကောက်ပွဲဝင်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းဦးရေ စုစုပေါင်း ၅,၈၃၈  ဦး အနက် ၆၂၁ ဦး (၁၀ ဒသမ ၆ ရာခိုင်နှုန်း) က အသက် ၃၅ နှစ်အောက် ကိုယ်စားလှယ်လောင်းတွေ ဖြစ်ကြပါတယ်။ အသက် ၃၅ နှစ်မှ ၆၀ ကြား ကိုယ်စားလှယ်လောင်းဦးရေက ၃,၅၉၄ ဦး  ရှိပြီး၊ ရာခိုင်နှုန်းအားဖြင့် ၆‌၁ ဒသမ ၆ ရာခိုင်နှုန်း ပါဝင်ပါတယ်။ ကျန် ၁,၆၂၃ ဦး ကတော့ အသက် ၆၀ နှစ်အထက် ကိုယ်စားလှယ်လောင်းတွေ ဖြစ်ကြပြီး ရာခိုင်နှုန်းအားဖြင့် ၂၇ ဒသမ ၈၆ ရာခိုင်နှုန်း  ပါဝင်နေတယ်လို့ အစီရင်ခံစာက ဖော်ပြထားပါတယ်။ နိုင်ငံရေးပါတီတွေအနက် အသက် ၃၅ နှစ်အောက်  ကိုယ်စားလှယ်လောင်းဦးရေအများဆုံး စာရင်းသွင်းတဲ့ပါတီက အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် ဖြစ် ပြီး ၉၉ ဦး  ပါဝင်ပါတယ်။ ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီကတော့ အသက် ၆၀ နှစ် အထက် ကိုယ်စားလှယ်လောင်းတွေ အများဆုံးပါဝင်လာပြီး စုစုပေါင်း ၃၄၈ ဦး ရှိတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

တဖန် ရခိုင်ပြည်နယ်နဲ့ ရှမ်းပြည်နယ်က ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပခွင့်မရတဲ့ နယ်မြေတွေက ကိုယ်စားလှယ်လောင်းတွေ မပါဝင်ရင်တော့ အသက် ၃၅ နှစ်အောက်  ကိုယ်စားလှယ်လောင်း  ၆၀၀ ဦး၊ အသက် ၃၅ နှစ်မှ ၆၀ ကြား ကိုယ်စားလှယ်လောင်း ၃,၄၇၈ ဦး၊ အသက် ၆၀ နှစ် အထက် ကိုယ်စားလှယ်လောင်း ၁,၅၈၅ ဦး သာ ပါဝင်နိုင် တော့မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ကိုယ်စားလှယ်လောင်းများ၏ ပညာအရည်အချင်း

ကိုယ်စားလှယ်လောင်း စုစုပေါင်းအနက် ၆၆ ရာခိုင်နှုန်း (၃,၈၄၅ ဦး) က ဘွဲ့ရရှိထားသူများ ဖြစ်ပြီး၊ ၃၀ ရာခိုင်နှုန်း (၁,၇၃၆ ဦး) ကတော့ ဘွဲ့မရရှိသေးသူနဲ့ အခြေခံပညာအထက်တန်းအဆင့်ရှိသူတွေ ဖြစ်ကြပါတယ်။ ကိုယ်စားလှယ်လောင်းဦးရေ စုစုပေါင်းရဲ့  သုံး ရာခိုင်နှုန်း (၁၆၆ ဦး) ကတော့ မဟာဘွဲ့ ရရှိထားသူ ဖြစ်ပြီး၊ တစ် ရာခိုင်နှုန်း ( ၆၄ ဦး) က တော့ ပါရဂူဘွဲ့ရရှိထားသူတွေ ဖြစ်တယ်လို့ အစီရင်ခံစာက ဖော်ပြထားပါတယ်။

ရခိုင်နဲ့ ရှမ်းပြည်နယ် မြို့နယ်တွေက ကိုယ်စားလှယ်လောင်းတွေမပါရင်တော့ ဘွဲ့ရရှိထားသူအရေအတွက်က ၃,၇၆၀ ဦး၊ မဟာဘွဲ့ရထားသူအရေအတွက် ၁၆၅ ဦး၊ ပါရဂူဘွဲ့ရထားသူ ၆၃ ဦး နဲ့ အခြား (ဘွဲ့မရရှိသေးသူနဲ့ အခြေခံပညာအထက်တန်းအဆင့်ရှိသူ) အရေအတွက် ၁,၇၀၅ ဦး သာ ပါဝင်တော့မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

အချုပ်ဆိုရရင် Demography အချက်အလက်တွေကနေတဆင့် ရွေးကောက်ပွဲဖြစ်စဉ် ကာလသုံးပါး စလုံးရဲ့ ဆက်စပ်အခြေအနေတွေကို စောင့်ကြည့်လေ့လာဖို့ အမှန်တကယ် လိုအပ်ပါတယ်။ ဒီအချက်အလက်တွေကို အခြေခံပြီး အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွေလို နိုင်ငံရေးအခင်းအကျင်း အပြောင်းအလဲ ဖြစ်စဉ်တွေ အတွင်းမှာ လူငယ်တွေ ဘယ်လောက်အထိ ပါဝင်နေကြပြီ၊ အမျိုးသမီးတွေ ဘယ်လောက်အထိ ပါဝင်နေကြပြီ၊ လွှတ်တော်အတွင်း ဖော်ဆောင်ရမယ့် မူဝါဒအပြောင်းအလဲတွေအတွက် ကိုယ်စားလှယ်လောင်း တွေမှာ ဘယ်လောက်အထိ အဆင်သင့် ဖြစ်နေကြပြီ စတဲ့ ကောက်ချက်ချ သုံးသပ်မှုများစွာကို လေ့လာသူတွေအဖို့ ဆက်လက် ဆန်းစစ်နိုင်မှာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

မှတ်ချက် – ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်က ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်၊ အောက်တိုဘာ ၁၇ ရက်စွဲဖြင့် ညီညွတ် သော ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ ( UDP) ကို ဖျက်သိမ်းကြောင်း ထုတ်ပြန်ကြေငြာခဲ့သည်။ UDP ပါတီမှာ ၂၀၂၀ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ကိုယ်စားလှယ်လောင်းဦးရေ ဒုတိယအများဆုံးဖြင့် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်မည့် ပါတီ ဖြစ်သည်။

ယခုဖော်ပြပါ  “၂၀၂၀ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ပါတီကိုယ်စားလှယ်လောင်းဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ” အစီရင်ခံစာအပြည့်အစုံကို Download ရယူနိုင်ပါသည်။

The post ၂၀၂၀ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ပါတီကိုယ်စားလှယ်လောင်းဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ (အစီရင်ခံစာမိတ်ဆက်) appeared first on ISP Myanmar Peace Desk.

ကမ္ဘာ့ဘဏ် (World Bank) အဖွဲ့က ၂၀၂၀၊ စက်တင်ဘာလအတွင်းမှာ  “From Containment to Recovery” ဆိုတဲ့ အစီရင်ခံစာ တစောင်ကို ထုတ်ဝေခဲ့ပါတယ်။ အရှေ့အာရှနဲ့ ပစိဖိတ်ကျွန်းစုဒေသက နိုင်ငံ တွေရဲ့  ရောဂါကပ်ဘေး အကျိုးဆက်အခြေအနေတွေကို စုစည်းဖော်ပြထားပါတယ်။ နိုင်ငံတနိုင်ငံချင်းစီကို အထူးပြု ဖော်ပြထားတာမဟုတ်ပဲ ဒေသတခုလုံးစာ အခြေအနေတွေအပေါ် ဆက်စပ်နှိုင်းယှဉ်တင်ပြထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ စီးပွားရေးဆိုင်ရာ ညွှန်းကိန်းတွေကတဆင့် လူ့အဖွဲ့အစည်းရဲ့ အခြေအနေကို နှိုင်းဆဖော်ပြထားတာ ဖြစ်ပြီး လေ့လာသူတွေအဖို့ ဒေသအတွင်း စီးပွားရေးကျဆင်းနိုင်မှုအကျပ်အတည်းကို မှန်းဆဆင်ခြင်နိုင်ပါ တယ်။ အစီရင်ခံစာတွေ့ရှိချက်များစွာအနက် အလေးဂရုပြုစရာအချက်အချို့ကို အကျဉ်းချုပ်ဖော်ပြလိုပါတယ်။

ထိန်းချုပ်ကန့်သတ်ခြင်း (Containment)

အစီရင်ခံစာရဲ့ ကနဦးဖော်ပြချက်အပိုင်းတွေမှာ လက်ရှိကူးစက်ကပ်ရောဂါဘေးရဲ့ ဆက်စပ်အခြေအနေတွေကို နားလည်နိုင်ဖို့ အားထုတ်ထားပါတယ်။ ကိုဗစ် – ၁၉ ရိုက်ခတ်မှုကြောင့် တိုင်းပြည်တွေရဲ့ ဝင်ငွေ ဆုံးရှုံးရသလို တဖက်မှာလည်း ကျန်းမာရေးအသုံးစရိတ်ကို မြှင့်တင်ရပါတယ်။ တဆက်တည်းမှာပဲ ကုန်သွယ်မှု၊ ခရီးသွား ကဏ္ဍနဲ့ နိုင်ငံခြားရင်းနှီးမြုပ်နှံမှုတွေ ကျပ်တည်းရပ်ဆိုင်းသွားတဲ့ အကျိုးဆက်က ကျန်ကမ္ဘာ့နိုင်ငံတွေအထိပါ သက်ရောက်မှုရှိလာပါတယ်။ ဒီလိုအခြေအနေမှာ ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ တိုင်းပြည်ရဲ့ လူမှုစီးပွားရေးအခြေအနေတွေကို အစိုးရက ထိန်းချုပ်ကန့်သတ်ခြင်းနဲ့ လုပ်ငန်းစု၊ အိမ်ထောင်စုတွေအတွက် အကူအညီပေးခြင်း၊ သက်သာခွင့်ပေး ခြင်းဆိုတဲ့ ပုံစံ နှစ်မျိုးနဲ့ ထိန်းကျောင်းဖို့ ကြိုးပမ်းကြပါတယ်။

ဒေသတွင်းနိုင်ငံအချို့မှာ အသုံးပြုတဲ့ ထိန်းချုပ်ကန့်သတ်ခြင်းမဟာဗျူဟာမှာ အပိုင်းသုံးခု ပေါင်းစပ်ပါဝင် ပါတယ်။ ပြည်သူလူထုရဲ့ သွားလာလှုပ်ရှားမှုတွေကို ထိန်းချုပ်မယ်၊ ရောဂါရှာဖွေစမ်းသပ်ခြင်းကို တိုးမြှင့်မယ်၊ ရောဂါ ကြိုတင်ကာကွယ်မှုအတွက် သတင်းအချက်အလက်တွေ ပေးမယ်ဆိုတာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီလို ထိန်းချုပ် ကန့်သတ်ခြင်းရဲ့ နောက်ဆက်တွဲကတော့ စီးပွားရေးကျပ်တည်းမှုတွေပဲ ဖြစ်ပေါ်လာစေပါတယ်။ အရှေ့အာရှနဲ့ ပစိဖိတ် ကျွန်းစုဒေသက နိုင်ငံအများစုရဲ့ စီးပွားရေးဟာ ကုန်သွယ်ရေးနဲ့ ခရီးသွားလာရေးလုပ်ငန်းတွေအပေါ်မှာ အခြေပြုကြပါတယ်။ ကိုဗစ် – ၁၉ ရောဂါကပ်ဘေးမကျရောက်ခင်က ဒေသတွင်းနိုင်ငံတွေရဲ့ ဆင်းရဲမွဲတေမှု လျော့ကျနိုင်ခြေကို ရှစ်ရာခိုင်နှုန်းကနေ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်းအထိ ခန့်မှန်းထားကြပေမယ့် အခုအချိန်မှာတော့ ဒီညွှန်း ကိန်းတွေဟာ လျော့နည်းသွားပြီ ဖြစ်ပါတယ်။ ကိုဗစ်ကြောင့် ၂၀၂၀ ခုနှစ်အတွင်းမှာ ဒေသအတွင်း လူဦးရေရဲ့ ၃၈ သန်းဟာ  ဆင်းရဲမွဲတေမှု အခြေအနေကို ရောက်ရှိသွားနိုင်တယ်လို့လည်း ခန့်မှန်းကြပါတယ်။

ဒီလို အခြေအနေတွေမှာ ဒေသတွင်းက အစိုးရတွေက စီးပွားရေးလုပ်ငန်းစုတွေနဲ့ အိမ်ထောင်စုတွေအတွက် အကူအညီတွေ၊ သက်သာခွင့်တွေကို ပံ့ပိုးလာကြပါတယ်။ ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးစနစ်ကို အထောက်အပံ့ဖြစ်ဖို့၊ အိမ်ထောင်စုတွေရဲ့ စားသုံးမှုအဆင်ပြေနိုင်ဖို့၊ လုပ်ငန်းစုတွေ ဒေဝါလီမခံရဖို့ အစိုးရတွေက GDP ရဲ့  ပျမ်းမျှ ငါး ရာခိုင်နှုန်းခန့်ကို သုံးစွဲဖို့ ပြင်ဆင်ကြပါတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံမှာတော့ GDP ရဲ့  တစ် ရာခိုင်နှုန်းပတ်ဝန်းကျင်ကိုသာ သုံးစွဲထားတဲ့ အခြေအနေမှာ ရှိနေတယ်လို့ စာတမ်းအချက်အလက်တွေက ဖော်ပြထားပါတယ်။

နာလန်ထူခြင်း (Recovery)

အစီရင်ခံစာရဲ့ ဆက်လက်ဖော်ပြချက်တွေမှာ စီးပွားရေး ကျဆင်းမှုတွေအတွက် ပြန်လည်ထူမတ်လာနိုင်ဖို့ ဆောင်ရွက်ကြတဲ့ အခြေအနေတွေကို သုံးသပ်ထားပါတယ်။ အစိုးရတွေက ကောင်းမွန်တဲ့ ထိန်းချုပ်ကန့်သတ် ခြင်း မဟာဗျူဟာကို ဖော်ဆောင်နိုင်ဖို့ စွမ်းဆောင်ရည်တွေ ပြည့်ဝဖို့ လိုတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ တဆက်တည်းမှာပဲ ရောဂါပိုးကူးစက်မှုကို ချုပ်ထိန်းဖို့လည်း ကြိုးပမ်းကြရမှာ ဖြစ်ပြီး၊ အဲဒီကတဆင့် ကမ္ဘာ့နိုင်ငံတွေအကြား စီးပွား ကူးလူးဆက်ဆံမှုတွေ နာလန်ထူနိုင်ဖို့ ကြိုးစားကြရမှာ ဖြစ်ကြောင်းဆိုပါတယ်။ နောက်တချက်ကတော့ စီးပွား ရေးလုပ်ငန်းတွေအတွက် အစိုးရရဲ့ ပံ့ပိုးကူညီနိုင်မှု မူဝါဒတွေ အားကောင်းဖို့ လိုတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

အချို့နိုင်ငံတွေမှာတော့ စီးပွားရေးနာလန်ထူနိုင်ဖို့ ပြင်ဆင်နေကြပေမယ့် ယခုဒေသတွင်းနိုင်ငံတွေရဲ့ စီးပွားရေး အခြေအနေကတော့ ကမ္ဘာ့နိုင်ငံတွေအပေါ် မှီခိုရပ်တည်နေရတဲ့ အနေအထားမှာ ရှိနေပါတယ်။ ကုန်သွယ်ရေး ကဏ္ဍက ပြန်လည်အသက်ဝင်လာနိုင် ရှိနေပေမယ့် ခရီးသွားလာရေးကဏ္ဍကတော့ နာလန်ပြန်ထူနိုင်ဖို့ မလွယ်ကူသေးဘူးလို့ ဆိုပါတယ်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ်မှာတော့ ဒေသတွင်း စီးပွားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုဟာ o ဒသမ ၉ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သာ ရှိနိုင်မယ်လို့ ခန့်မှန်းကြပါတယ်။ အကယ်၍ ၂၀၂၁ ခုနှစ်အတွင်းမှာ စီးပွားရေးနာလန်ထူမှုတွေ၊ ရောဂါ ကာကွယ်ဆေးတွေ ရရှိဖော်ဆောင်နိုင်ခဲ့ကြမယ်ဆိုရင်တော့ ဒေသတွင်း စီးပွားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုက ၅ ဒသမ ၁ ရာခိုင်နှုန်း ခန့်အထိ တိုးမြှင့်လာနိုင်မယ်လို့ ခန့်မှန်းကြပါတယ်။

အလုံးစုံ ဖွံဖြိုးတိုးတက်မှုအပေါ် ဆိုးကျိုးသက်ရောက်မှုများ  

ကူးစက်ကပ်ဘေး အကျိုးဆက်အဖြစ် အများပြည်သူနဲ့ ပုဂ္ဂလိက ရင်းနှီးမြုပ်နှံမှုတွေ အကန့်အသတ်နဲ့ ရှိလာတာ၊ ကြွေးမြီတွေ မြင့်တက်လာတာ၊ ကုန်ထုတ်လုပ်မှုတွေ ကျဆင်းလာတာနဲ့ လူမှုအရင်းအနှီးတွေ အားအင်ယုတ် လျော့လာတာတွေက တိုင်းပြည်ရဲ့ စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးမှုကို အကျပ်အတည်းနဲ့ ရင်ဆိုင်ရစေပါတယ်။ ဒီအချက် တွေက စီးပွားရေးတည်ငြိမ်မှုတွေအတွက် အခက်အခဲတွေလည်း ဖြစ်ပေါ်လာစေပါတယ်။ နာမကျန်းမှုတွေ၊ စားနပ်ရိက္ခာဖူလုံခြင်း မရှိမှုတွေ၊ အလုပ်လက်မဲ့ ဖြစ်ခြင်း၊ စာသင်ကျောင်းတွေနဲ့ အလှမ်းဝေးရခြင်း စတဲ့ အချက်တွေက လူမှုအရင်းအနှီးတွေကို ပျက်ယွင်းလာစေပါတယ်။  ကမ္ဘာ့ကပ်ရောဂါရဲ့ အကျိုးဆက်တွေကြောင့် နောက်လာမယ့် ဆယ်စုနှစ်အတွင်းမှာ ဒေသဖွံ့ဖြိုးမှုရဲ့  တစ်ရာခိုင်နှုန်းစီခန့်က နှစ်စဉ်ကျဆင်းသွားမယ်လို့လည်း အစီရင်ခံစာက သုံးသပ်ထားတာ သတိပြုစရာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီလိုအခြေအနေမှာ ဆင်းရဲမွဲတေမှုအခြေအနေထဲ ကျရောက်နေကြသူတွေအဖို့ ပိုမို ခက်ခဲတဲ့ အခြေအနေတွေကို ရင်ဆိုင်ရဖွယ် ရှိပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ သူတို့အတွက် နည်းပညာ အကူအညီက ကိုဗစ်-၁၉ ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ ဆိုးကျိုးသက်ရောက်မှုတွေကို ဖြေလျော့ ပေးနိုင် မယ်လို့လည်း အစီရင်ခံစာက ဆွေးနွေးထားပါတယ်။

မူဝါဒအကြံပြုချက်များ

အရှေ့အာရှက နိုင်ငံတွေနဲ့ ပစိဖိတ်ကျွန်းစုဒေသနိုင်ငံတွေက အစိုးရတွေ ထည့်သွင်း စဉ်းစားသင့်တဲ့ မူဝါဒ အကြံပြုချက် ခုနစ်ချက်ကိုလည်း အစီရင်ခံစာမှာ  ထည့်သွင်းဆွေးနွေးထားပါတယ်။ အဲဒီ အကြံ ပြုချက်တွေကို အကျဉ်းချုပ် ဆက်လက်ဖော်ပြပါမယ်။ ဒီအချက်တွေကတော့

(၁) ကောင်းမွန်တဲ့ ထိန်းချုပ်ကန့်သတ်ခြင်း အစီအစဉ်ဖော်ဆောင်နိုင်ဖို့ စွမ်းရည်မြှင့်တင်မှုများ ပြုလုပ်ခြင်း

(၂) ဘဏ္ဍာရေးစနစ် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုကို စတင်ခြင်း

(၃) စီးပွားရေးအရ အမျှော်အမြင်ရှိရှိသုံးစွဲမှုကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းခြင်း

(၄) လူမှုအရင်းအနှီးများကို ကာကွယ်မြှင့်တင်ပေးခြင်း

(၅) စာသင်ကျောင်းများအတွက် ကောင်းမွန်သော မဟာဗျူဟာမြောက်အခြေအနေများကို ဖန်တီးပေးခြင်း

(၆) စီးပွားရေးလုပ်ငန်းစုများအား ပံ့ပိုးပေးခြင်း နဲ့

(၇) ကုန်သွယ်မှုကဏ္ဍ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခြင်း စတဲ့ အချက်တွေပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ မူဝါဒအကြံပြုချက် တခုချင်းစီ အတွက် ထည့်သွင်းစဉ်းစားစရာ အချက်အလက်အထောက်အထားတွေကို အစီရင်ခံစာမှာ အကျယ်တဝင့် ဆွေး နွေးထားပါတယ်။

အချုပ်အားဖြင့်ဆိုရရင် ကိုဗစ်-၁၉ ကူးစက်ကပ်ဘေးရဲ့ နောက်ဆက်တွဲအခြေအနေ‌တွေကြောင့် ဒေသတွင်း ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံတွေအဖို့ စီးပွားရေးအကျပ်အတည်းတွေကတဆင့် လူမှုအရင်းအနှီးပျက်ယွင်းမှုတွေဆီကိုပါ တွန်းပို့ ပေးနိုင်တယ်ဆိုတဲ့ အခင်းအကျင်းက သတိပြုစရာအကောင်းဆုံးဖြစ်ပါတယ်။ ဖွံ့ဖြိုးဆဲ နိုင်ငံငယ်တွေအဖို့ ရောဂါကပ်ဘေးကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ စိန်ခေါ်ချက်တွေကို ဖြေရှင်းရာမှာ နဂို ရှိရင်းစွဲ ကျင့်သုံးနေတဲ့ စီးပွားရေး၊ ဘဏ္ဍာရေးနဲ့ ကုန်သွယ်ရေးမူဝါဒ အခင်းအကျင်းတွေကို မဟာဗျူဟာမြောက် ပြန်လည် မွန်းမံနိုင်ဖို့ လိုအပ်တာကို ထောက်ပြထားပါတယ်။ တဆက်တည်းမှာပဲ ကူးစက်ရောဂါကာကွယ်ရေး လိုအပ်ချက်အတွက် ထိန်းချုပ် ကန့်သတ်ခြင်းပုံစံတွေ ဆောင်ရွက်ကြရသလို၊ လူမှုစီးပွား အခြေအနေတွေ နာလန်ပြန် ထူနိုင်ဖို့၊ ပြန်ပြီး လည် ပတ်နိုင်ဖို့ မူဝါဒအပြောင်းအလဲတွေ ဖော်ဆောင်နိုင်ဖို့ကလည်း အရေးတကြီး လိုအပ်နေ ကြောင်း ဆွေးနွေး အကြုံချက်တွေကို လေ့လာဖတ်ရှုနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

အယ်ဒီတာမှတ်ချက် – အစီရင်ခံစာပါ တွေ့ရှိဖော်ပြသုံးသပ်ချက်များသည် ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် စက်တင်ဘာ ၁၇ ရက် အထိ နောက်ဆုံး ရရှိထားသော အချက်အလက်များအပေါ် အခြေခံဖော်ပြထားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

ယခုဖော်ပြပါ  “From Containment to Recovery ” အစီရင်ခံစာအပြည့်အစုံကို Download ရယူနိုင်ပါသည်။

The post ထိန်းချုပ်ကန့်သတ်ခြင်းမှသည် နာလန်ထူခြင်းဆီသို့ From Containment to Recovery (အစီရင်ခံစာမိတ်ဆက်) appeared first on ISP Myanmar Peace Desk.

မြန်မာ့ပြည်တွင်းပဋိပက္ခကို နှစ်ကာလကြာရှည်အောင် ဆက်လက်မြင့်တက်နေစေတဲ့ အကြောင်းအချက်ပေါင်း များစွာရှိပါတယ်။ အယူဝါဒ၊ နှုန်းစံတန်ဖိုးတွေနဲ့ အကျိုးစီးပွားတွေအပေါ် ကိုင်စွဲရပ်တည်ချက်တွေ အကြား အငြင်းပွားပွတ်တိုက်မှုတွေက ထင်ရှားတဲ့အချက်တွေအဖြစ် မှတ်ယူနိုင်ပါတယ်။ ပြည်တွင်းစစ် ပဋိပက္ခကြောင့် တိုင်းပြည်ရဲ့ အရေးပါတဲ့ကဏ္ဍတွေအပေါ် ဆိုးကျိုးသက်ရောက်ခံရသလို၊ အဆိုပါကဏ္ဍ အသီးသီးရဲ့ စီမံခန့်ခွဲမှု အားနည်းချက်တွေကြောင့် ပဋိပက္ခကို ပြန်လည်ဦးတည်စေတဲ့ ဆင်းရဲနိမ့်ကျမှုထပ်ကျော့သံသရာတွေကိုလည်း မူဝါဒချမှတ်သူတွေအဖို့ သတိပြုဆင်ခြင်သင့်ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် အရင်းအမြစ် ခွဲဝေသုံးစွဲမှု (Resource Allocation) ကိစ္စရပ်မျိုးပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ယခုဖော်ပြမယ့်စာစုမှာတော့ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ အရင်းအမြစ်ခွဲဝေမှုပုံစံ တွေအနက် စွမ်းအင်စီမံခန့်ခွဲမှုပုံစံကို အထူးပြုလေ့လာဆန်းစစ်ထားတဲ့ သုတေသနစာတမ်းတစောင်ကို မိတ်ဆက်ဖော်ပြမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာစင်တာ (ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ) / Ethnic Nationalities Affairs Center (Union of Burma) က ပြုစုထုတ်ဝေထားတဲ့ “စိန်ခေါ်မှုမြင့်မားနေသည့် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဗဟိုချုပ်ကိုင်ထားသော စွမ်းအင်စီမံခန့်ခွဲမှုပုံစံ” သုတေသနစာတမ်းက နိုင်ငံရဲ့ လျှပ်စစ်နဲ့ စွမ်းအင်စီမံခန့်ခွဲမှုစနစ်ပုံစံရဲ့ အကျိုးသက် ရောက်မှုတွေကို အထင်အရှား လေ့လာထောက်ပြထားပြီး ဖက်ဒရယ်စနစ်ဖော်ဆောင်ရေးနဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေး ဆွေးနွေးမှုဖြစ်စဉ်တွေအတွင်းမှာ ထည့်သွင်းအဖြေရှာနိုင်ဖွယ် မူဝါဒအကြုံပြုချက်တွေကို တင်ပြထားပါတယ်။ စာတမ်းရဲ့ ဖော်ပြချက်တွေအနက်မှ သတိပြုဖွယ်အချက်တွေကို အကျဉ်းချုပ်ဆွေးနွေးမိတ်ဆက်လိုပါတယ်။

စာတမ်းတွေ့ရှိချက်များ

သုတေသနစာတမ်းဖော်ပြချက်တွေမှာ မြန်မာ့လျှပ်စစ်နဲ့ စွမ်းအင်ဆိုင်ရာကဏ္ဍရဲ့  စွမ်းအင်ထုတ်ယူသုံးစွဲနေမှု ပုံစံ တွေ၊ အဆက်မပြတ်ပြန်လည်ပြည့်ဖြိုးမြဲ စွမ်းအင်နဲ့၊ ပြည့်ဖြိုးမြဲမဟုတ်တဲ့ စွမ်းအင်စီမံကိန်းတွေ၊ ပြည်နယ် နဲ့ တိုင်းဒေသကြီးတွေမှာရှိတဲ့ လျှပ်စစ်စီမံကိန်းတွေအကြောင်းကို ပြည့်ပြည့်စုံစုံဖော်ပြထားပါတယ်။ အဲ့ဒီအချက် တွေအနက် စွမ်းအင်စီမံခန့်ခွဲမှုပုံစံအားနည်းချက်တွေကြောင့် ပြည်တွင်းစစ်ပဋိပက္ခ၊ လူမှုပဋိပက္ခကို ဦးတည်စေ ပုံနဲ့ ပြည်နယ်နဲ့တိုင်းအစိုးရအဖွဲ့ရဲ့ အခန်းကဏ္ဍအားနည်းနေခြင်းအချက်တွေက သတိပြုစရာဖြစ်ပါတယ်။  တဆက်တည်းမှာပဲ လျှပ်စစ်ဓါတ်အား ရှားပါးပြတ်တောက်မှုနဲ့ ပြည်တွင်းစစ်သံသရာကို ကျရောက်စေတဲ့ အဓိကအကြောင်းအရာ သုံးချက်ရှိတယ်လို့ စာတမ်းက ဆိုပါတယ်။

ပထမအချက်က စွမ်းအင်တွေကို ပြည်တွင်းအသုံးပြုဖို့ထက် ဗဟိုအစိုးရဝင်ငွေရရှိရေးအတွက် ပြည်ပကို တင်ပို့ ရောင်းချနေခြင်းကြောင့် ဖြစ်တယ်လို့ ဆွေးနွေးပါတယ်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်စာရင်းတွေအရ နိုင်ငံရဲ့ အိမ်ထောင်စု ပေါင်း ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ကသာ လျှပ်စစ်မီးရရှိသေးတာဖြစ်ပါတယ်။ ယခင်အစိုးရက ကချင်ပြည်နယ်နဲ့ ရှမ်းပြည်နယ်က ထွက်ရှိတဲ့ ဓာတ်အား (၅၀၀) မဂ္ဂဝပ်ကို တရုတ်အစိုးရထံ အနည်းဆုံး (၁၀)နှစ်စာချုပ်နဲ့ ရောင်းချထားသလို လက်ရှိအစိုးရကလည်း သဘာဝဓာတ်ငွေ့ထုတ်လုပ်မှု ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ကို ထိုင်းနိုင်ငံနဲ့ တရုတ်နိုင်ငံကို ဆက်လက်ရောင်းချထားပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ နိုင်ငံအရှေ့ပိုင်းနယ်စပ်ဒေသရဲ့ ဓာတ်အားလိုအပ်ချက်အတွက် လာအို နဲ့ ထိုင်းနိုင်ငံတွေဆီက လျှပ်စစ်ဓါတ်အားကို စျေးကြီးပေး ပြန်လည်တင်သွင်းအသုံးပြုနေတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ဒီအချက်ကြောင့်ပဲ နယ်စပ်ဒေသတွေမှာ ပြည်ပရောင်းချမှုကို ဦးစားပေးတဲ့ လျှပ်စစ်ထုတ်လုပ်ရေးစီမံကိန်းကြီး တွေပေါ်ပေါက်လာရပြီး လူမှုပဋိပက္ခတွေ ဖြစ်ပေါ်လာစေပါတယ်။

ဒုတိယအချက်ကတော့ စွမ်းအင်စီမံခန့်ခွဲမှုအတွင်းမှာ ဗဟိုချုပ်ကိုင်မှုပုံစံအားကောင်းနေခြင်းက ကျေးလက်နဲ့ တိုင်းရင်းသားဒေသအကျိုးထက် မြို့ပြနေလူထုအကျိုးအတွက်သာ ဦးတည်နေပြီး အချိုးမညီမျှတဲ့ ခွဲဝေမှုပုံစံ ဖြစ်နေခြင်းကြောင့်လို့ ဆိုပါတယ်။ ပြည်နယ်နဲ့ တိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့တွေရဲ့ လျှပ်စစ်နဲ့ စွမ်းအင်ကဏ္ဍစီမံခန့်ခွဲ မှုအခွင့်အာဏာကို အကန့်အသတ်ပမာဏအနည်းငယ်သာ အပ်နှင်းထားတာဖြစ်ပါတယ်။ ကျေးလက်မီးလင်းရေး စီမံကိန်းလုပ်ငန်းတွေကိုလည်း ပြည်နယ်နဲ့တိုင်းဝန်ကြီးဌာနတွေကို သီးသန့်လုပ်ပိုင်ခွင့် ပေးထားတာမျိုး မရှိပါ ဘူး။ အသေးစားဓာတ်အားစီမံကိန်းတွေကို စီမံခန့်ခွဲခွင့် ရပေမယ့် ပြည်ထောင်စုအဆင့် ဝန်ကြီးဌာနရဲ့ ရုံးအဖွဲ့တွေ ပြန်လည်ပါဝင်နေတာကြောင့် စွမ်းအင်ခွဲဝေသုံးစွဲမှုပုံစံအထွေထွေကို ပြည်ထောင်စုအဆင့်ကပဲ ထိန်းချုပ်ကွပ်ကဲ နေတာ ဖြစ်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ အထင်ရှားဆုံး ဆိုးကျိုးသက်ရောက်မှုဥပမာက ကယားပြည်နယ်က လောပိတ ရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံ စီမံကိန်းပါ။ စီမံကိန်းက ထွက်ရှိတဲ့ လျှပ်စစ်ဓါတ်အားတွေက ရန်ကုန်နဲ့ မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းအတွက် အဓိကပံ့ပိုးပေးနေပြီး နှစ်စဉ်ရရှိတဲ့ အကျိုးအမြတ်တွေကလည်း ဗဟိုအစိုးရထံကို စီးဆင်းပါတယ်။ စီမံကိန်းစတင်ပြီး ဆယ်စုနှစ်ပေါင်းများစွာကြာတဲ့အထိ အနီးအနားက ဒေသခံပြည်သူတွေအဖို့ လျှပ်စစ်မီး သုံးစွဲနိုင်ခဲ့ခြင်း မရှိတာဖြစ်ပါတယ်။

နောက်ဆုံးအချက်ကတော့ စွမ်းအင်အရင်းအမြစ်နဲ့ လျှပ်စစ်ဓါတ်အားထုတ်လုပ်ခြင်းတို့မှ ပေါ်ပေါက်လာတဲ့     ဆိုးကျိုး သက်ရောက်မှုတွေကို မဖြေရှင်းနိုင်သေးတာကြောင့် ဖြစ်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ရင်းနှီးမြုပ်နှံမှု အကျိုး ဆက်တွေက ပြည်တွင်းစစ်အတွက် မီးစာဖြစ်လာစေပြီး၊ တိုင်းရင်းသားဒေသတွေနဲ့ မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း ဒေသတွေအကြား ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကွာဟမှုတွေကတဆင့် လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးဆိုးကျိုးတွေ ဖြစ်လာစေပါ တယ်။ တည်ဆောက်ဆဲနဲ့ တည်ဆောက်ရန်လျာထားတဲ့ လျှပ်စစ်စီမံကိန်းအများစုဟာ ပြည်နယ်တွေ၊ တိုင်းရင်း သားလက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့တွေနဲ့ ထိစပ်နေတဲ့ နေရာတွေရဲ့ အနီးတဝိုက်မှာ ရှိကြပါတယ်။  ထင်ရှားတဲ့ ဥပမာတခုက ၂၀၁၁ ခုနှစ်အတွင်းမှာ ဗန်းမော်ခရိုင်အတွင်း တရုတ်ကျောထောက်နောက်ခံ ပေးထားတဲ့ တာပိန်အမှတ်(၁) ရေအားလျှပ်စစ်စီမံကိန်းအနီးက KIA အဖွဲ့ရဲ့ မဟာဗျူဟာ စခန်းကို တပ်မတော်က သိမ်းပိုက်လိုက်တဲ့နောက် ၁၇ နှစ်ကြာ ထိန်းသိမ်းခဲ့တဲ့ နှစ်ဘက်အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး စာချုပ်ကျိုးပေါက်ခဲ့ရပြီး ပဋိပက္ခကို တကျော့ပြန်လည်လာစေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါ့အပြင် ယခင်တည်ဆောက်ခဲ့တဲ့ စီမံကိန်းတွေရဲ့ ဆိုးကျိုးသက်ရောက်မှုတွေကို သေသေချာချာ ဆန်းစစ်လေ့လာချက်မပြုလုပ်ခဲ့တာကစလို့ တိုင်းရင်းသား ဒေသတွေမှာ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိခိုက်မှု၊ မြေယာသိမ်းဆည်းခံရမှုနဲ့ လူ့အခွင့်အရေးချိုး ဖောက်ခံရမှုတွေ ဖြစ်ပွားစေပြီး လူမှုပဋိပက္ခတွေ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေဆဲ ဖြစ်ပါတယ်။

သုံးသပ်ချက်နှင့် မူဝါဒအကြံပြုချက်များ

မြန်မာနိုင်ငံဗဟိုအစိုးရအတွက် လျှပ်စစ်နဲ့ စွမ်းအင်ကဏ္ဍက ကြီးမားတဲ့ ဝင်ငွေအရင်းအမြစ်တခု ဖြစ်ပေမယ့် တိုင်းရင်းသားဒေသတွေရဲ့ ဒေသန္တရဖွံ့ဖြိုးရေးကို ဖော်ဆောင်ပေးနိုင်တဲ့ ယန္တရားတခုအသွင် ရှိမနေသေးကြောင်း စာတမ်းက သုံးသပ်ထားပါတယ်။ ဒီအချက်ကြောင့်ပဲ အလုပ်အကိုင်အခွင့်အလမ်းရှားပါးမှုတွေ ဖြစ်ပေါ်လာစေ ပြီး ရွှေ့ပြောင်းအလုပ်သမားတွေအဖြစ် မြို့ပြတွေကို သွားရောက် လုပ်ကိုင်နေကြရပြီး၊ ဒီလို လူမှုရေး၊စီးပွားရေး ဆိုင်ရာ ကွာဟချက်တွေကြောင့် လူမှုပဋိပက္ခတွေ ကြီးမားစေပြီး ငြိမ်းချမ်းရေး အဓွန့်ရှည်ရေးနဲ့ ဝေးကွာစေတယ် လို့ ဆိုပါတယ်။ နိုင်ငံတကာချေးငွေတွေ၊ ပုဂ္ဂလိကရင်းနှီးမြုပ်နှံမှုတွေကတဆင့် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးကို လမ်းဖွင့်ပေးဖို့ ကြိုးစားနေပေမယ့် ဆုံးဖြတ်ချက်ချမှတ်ခြင်းနဲ့ စီမံခန့်ခွဲခြင်းကိစ္စတွေမှာ ဗဟိုချုပ်ကိုင်မှု အားကောင်းနေဆဲ ဖြစ်တယ်လို့ မှတ်ချက်ပြုထားပါတယ်။ ဒီလို စွမ်းအင်ကဏ္ဍက ထွက်ပေါ်လာတဲ့ ဆိုးကျိုးသက် ရောက်မှုတွေကို ကျေလည်အောင်မဖြေရှင်းနိုင်ခြင်းအချက်က လက်ရှိပြည်တွင်းစစ်ပဋိပက္ခတွေကို ဆက်လက် တွန်းပို့စေပါတယ်။ ဒါ့အပြင် စွမ်းအင်ကဏ္ဍအတွက် အုပ်ချုပ်ရေး၊ ဥပဒေပြဌာန်းရေး၊ တရားစီရင်ရေးနဲ့ အခွန် ကောက်ခံခွင့် စတဲ့ စွမ်းအင်စီမံခန့်ခွဲမှု အခွင့်အာဏာတွေကို ပြည်နယ်နဲ့ တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့တွေကို ဆင့်ကဲအပ်နှင်းသင့်ကြောင်း အခိုင်အမာ သုံးသပ်ဆွေးနွေးချက်တွေကို ဖတ်ရှုရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

တဆက်တည်းမှာပဲ ယခုစာတမ်းကတဆင့် စွမ်းအင်ကဏ္ဍအတွင်း ကောင်းမွန်တဲ့အပြောင်းအလဲတွေဖြစ်ဖို့ မူဝါဒ အကြံပြုချက် ၆ ချက်ကို ထည့်သွင်းဆွေးနွေးထားပါတယ်။ ၎င်းတို့ကတော့

(၁)        ပဋိပက္ခဆက်လက် ဖြစ်ပွားနေတဲ့ ပြည်နယ်၊တိုင်းဒေသကြီးတွေက လုပ်ဆောင်နေဆဲ ရေအားလျှပ်စစ်နဲ့ အကြီးစားစီမံကိန်းတွေကို ရပ်ဆိုင်းထားသင့်ပြီး ပဋိပက္ခတွေဖြစ်ပွားခြင်းမရှိစေဖို့ မည်သည့်စီမံကိန်းအသစ်မျိုး ကိုမဆို ဒေသခံလူထုနှင့်တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများရဲ့ သဘောတူညီမှုဖြင့်သာ စတင်သင့်တယ်။

(၂)        ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စုအသစ်မှာ ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီးတွေကို လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာများကို ခွဲဝေ ပေးရမယ်။

(၃)        အသေးစားနဲ့ အလတ်စား လျှပ်စစ်ဓာတ်အား စက်ရုံများ၊ ရေ၊ နေ၊ လေ နဲ့ ဇီဝလောင်စာ အစရှိတဲ့ ရေရှည်ခံပြီး ပြန်လည်ပြည့်ဖြိုးမြဲစွမ်းအင်အရင်းအမြစ်များမှ စွမ်းအင်ထုတ်ယူသုံးစွဲခြင်းကို အားပေးမြှင့်တင် သင့်တယ်။

(၄)        ပြည်ပသို့တင်ပို့မယ့်အစား ပြည်တွင်းစွမ်းအင်ဖူလုံရေးကို ပထမဦးစားပေး လုပ်ဆောင်သင့်တယ်။

(၅)       ပြည်နယ်/တိုင်းဒေသကြီးအစိုးရတို့မှာ မိမိတို့ ဧရိယာအတွင်းရှိလျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဆိုင်ရာ အခြေခံအဆောက်အဦးများအပေါ် လျှပ်စစ်စွမ်းအင်စီမံခန့်ခွဲမှုလုပ်ပိုင်ခွင့်များ ရှိသင့်တယ်။ ဒါ့အပြင် ဓာတ်အား စက်ရုံများကို ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုရင်းနှီးငွေတန်ဖိုးနဲ့ စက်ရုံအရွယ်အစားကိုလိုက်ပြီး ကန့်သတ်ခြင်း မဟုတ်ဘဲ ပတ်ဝန်းကျင်အပေါ် ဆိုးကျိုးသက်ရောက်မှုဘယ်လောက်ရှိမလဲဆိုတဲ့ အခြေအနေအပေါ်မှာသာ ကန့်သတ် သင့်တယ်။

(၆)       လျှပ်စစ်နဲ့စွမ်းအင်စီမံကိန်းများ တည်ရှိတဲ့ဒေသတွေက ပြည်နယ်/တိုင်းဒေသကြီးအစိုးရများနဲ့ ဆိုးကျိုး ခံစားရတဲ့ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် အစိုးရအဆင့်အားလုံမှာ နည်းစနစ်ကျတဲ့ အကျိုးအမြတ် ခွဲဝေခြင်း ယန္တတရားတစ်ခုကို ထားရှိသင့်တယ် ဆိုတဲ့ အချက်တွေပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

အချုပ်အားဖြင့်ဆိုရရင် ယခုစာတမ်းက မြန်မာ့စွမ်းအင်စီမံခန့်ခွဲမှုပုံစံရဲ့  လူမှုဘဝတွေအပေါ် ပကတိအကျိုး သက်ရောက်မှုအခြေအနေတွေကို အထူးပြုဖော်ပြထားပါတယ်။ မူဝါဒချမှတ်သူတွေအတွက် သတိပြုဆင်ခြင် စရာ အချက်တွေကိုလည်း ဖြည့်စွမ်းပေးထားပါတယ်။ အရင်းအမြစ်ခွဲဝေသုံးစွဲမှုအစီအမံအားနည်းချက်တွေက ပြည်တွင်းလက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခ၊ လူမှုစီးပွားပဋိပက္ခတွေ အားကောင်းရခြင်းအတွက် ထင်ရှားတဲ့ အကြောင်း တရားတချက် ဖြစ်ပါတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ ဖက်ဒရယ်စနစ်တည်ဆောက်ရေးနဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးမှု ဖြစ်စဉ် တွေအတွင်း စွမ်းအင်စီမံခန့်ခွဲမှုပုံစံက မလွှဲမသေ အကျေအလည်ဆွေးနွေးဖို့ လိုတဲ့ကိစ္စရပ်ဖြစ်တာနဲ့အညီ ယခုသုတေသနစာတမ်းရဲ့ တွေ့ရှိဖော်ပြချက်တွေကတဆင့် ကောင်းမွန်တဲ့ စွမ်းအင်ကဏ္ဍဆိုင်ရာမူဝါဒ အပြောင်း အလဲ ဖြစ်ပေါ်လာရေးအတွက် အထောက်အပံ့ဖြစ်စရာ စဉ်းစားချက်များစွာကို ဖတ်ရှုလေ့လာနိုင်မှာပဲ ဖြစ်ပါ တယ်။

ယခုဖော်ပြပါ “စိန်ခေါ်မှုမြင့်မားနေသည့် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဗဟိုချုပ်ကိုင်ထားသော စွမ်းအင်စီမံခန့်ခွဲမှုပုံစံ”

သုတေသနစာတမ်းအပြည့်အစုံကို Download ရယူနိုင်ပါသည်။

The post စိန်ခေါ်မှုမြင့်မားနေသည့် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဗဟိုချုပ်ကိုင်ထားသော စွမ်းအင်စီမံခန့်ခွဲမှုပုံစံ (သုတေသနစာတမ်း မိတ်ဆက်) appeared first on ISP Myanmar Peace Desk.

မကြာသေးမီအချိန်ကပဲ ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ မြန်မာအင်စတီကျု (MIPS) အဖွဲ့က “နှစ်စဉ် ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် လုံခြုံရေး သုံးသပ်ချက် – ၂၀၂၀” အစီရင်ခံစာကို ထုတ်ဝေခဲ့ပါတယ်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်အတွင်းက မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေးဖြစ်စဉ်နဲ့ လုံခြုံရေးကဏ္ဍအတွင်းက အချက်အလက်တွေကို ပြုစုလေ့လာထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ယခုစာစုမှာတော့ အဆိုပါအစီရင်ခံစာရဲ့ တွေ့ရှိချက်တွေကို ကောက်နုတ်အခြေပြုပြီး လက်ရှိမြန်မာ့ငြိမ်းချမ်းရေးဖြစ်စဉ်ရဲ့ တစိတ်တပိုင်းကို ဆွေးနွေးဖော်ပြလိုပါတယ်။

(၁) စကားပြောသော ကိန်းဂဏန်းများ

အစီရင်ခံစာရဲ့ ဖော်ပြချက်တွေအရ ၂၀၁၈ ခုနှစ် အတွင်း လက်နက်ကိုင်ထိစပ်မှုဖြစ်စဉ်အကြိမ်ရေက ၆၅၀ ရှိခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ၂၀၁၉ ခုနှစ်အတွင်းမှာတော့ တနိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာအရ ၁၂၆၈ ခုထိ မြင့်တက်လာခဲ့တာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ လက်နက်ကိုင်ထိစပ်မှုဖြစ်စဉ်ဆိုတာက လက်နက်ကိုင်တိုက်ပွဲတွေအပါအဝင် မြေမြုပ်မိုင်း အသုံးပြုတိုက်ခိုက်မှုတွေကို တပါတည်း ထည့်တွက်ထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ AA အဖွဲ့နဲ့ TNLA အဖွဲ့တို့က ၂၀၁၉ ခုနှစ်ရဲ့ လက်နက်ကိုင်ထိစပ်မှုဖြစ်စဉ်တွေအတွင်းမှာ ၈၁ ရာခိုင်နှုန်းအထိ အများဆုံး ပါဝင်နေကြပါတယ်။

တိုက်ပွဲအတွင်းကစစ်သည် ကျဆုံးမှုမှာတော့ ခန့်မှန်းခြေ ၉၃၄ဦး မှ ၁၇၁၁ဦးအထိ ရှိနိုင်တယ်လို့ ထုတ်ပြန်ထား ပါတယ်။ လက်နက်ကိုင်တိုက်ပွဲတွေကြောင့် အရပ်သားသေဆုံးမှုအရေအတွက်က ၁၅၁ ဦးရှိပြီး အရပ်သား ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိမှုက ၃၈၄ ဦး ရှိတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ရခိုင်ပြည်နယ်နဲ့ ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်ပိုင်း)ဒေသတွေက အရပ်သားသေဆုံး၊ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိမှုက ၂၀၁၉ ခုနှစ်အတွက် အများဆုံး ဖြစ်နေတာပါ။

(၂) ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးမှု အခင်းအကျင်းများ

အချိန်ကာလကြာမြင့်စွာ တစ်ဆို့ခဲ့ရတဲ့ ၂၀၁၉ ခုနှစ်ရဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးမှုဖြစ်စဉ်တွေအတွင်းမှာ အစိုးရရဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် ဦးတည်ချက်တွေက ဖော်ဆောင်ဖို့ ပျက်ကွက်ခဲ့တယ်လို့ အစီရင်ခံစာက ဆိုပါတယ်။ ပထမဦးတည်ချက်ကတော့ ၂၀၁၈၊ အောက်တိုဘာလကတည်းက ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးပွဲတွေကနေ KNU နဲ့ RCSS အဖွဲ့တွေနှုတ်ထွက်ပြီးနောက် ရပ်တန့်သွားခဲ့တဲ့ တရားဝင်ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးပွဲတွေ ပြန်လည်စတင်နိုင်ဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။ ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်၊ ဇန်နဝါရီ ၈ ရက်မှသာ KNU နဲ့ RCSS အဖွဲ့တွေ ပြန်လည်ပါဝင်တဲ့ JICM အစည်းအဝေးကို ပြန်လည်ကျင်းပနိုင်ခဲ့တာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒုတိယဦးတည်ချက်ဖြစ်တဲ့ ၂၀၁၉ ခုနှစ်အတွင်းမှာပဲ ပြည်ထောင်စုငြိမ်းချမ်းရေးညီလာခံ စတုတ္ထအကြိမ် ကျင်းပနိုင်ဖို့ ရည်ရွယ်ချက်ကလည်း ယခုအချိန်မှသာ ကျင်းပဖို့ ပြင်ဆင်နိုင်တာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ တတိယအချက်ကတော့ NCA စာချုပ်လက်မှတ်မထိုးထားရသေးတဲ့ လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့တွေနဲ့ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးသဘောတူညီနိုင်ဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ KIA၊ TNLA ၊ MNDAA နဲ့ AA အဖွဲ့တို့အကြား ညီနောင်မဟာမိတ်ဖွဲ့စည်းမှုကလည်း အစိုးရရဲ့ ကြိုးပမ်းမှုအပေါ် စိန်ခေါ်ချက်အသွင်နဲ့ ရှိခဲ့ပါတယ်။ တကယ်တမ်းအခြေအနေမှာလည်း KIA အဖွဲ့ကလွဲရင် ကျန်တဲ့အဖွဲ့တွေက နှစ်ဖက်အပစ်ရပ်ရေးကြိုးပမ်းမှုအပေါ်မှာ စိတ်ဝင်စားမှု နည်းပါးခဲ့တာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

(၃) ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးမှုယန္တရားအခင်းအကျင်းများ

အစီရင်ခံစာရဲ့ အဆိုအရ မြန်မာအစိုးရရဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးမှု မူဘောင်ယန္တရားတွေအတွင်းမှာ ဖွဲ့စည်းပုံနဲ့ နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ ယိုယွင်းမှုတွေရှိတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ပထမဆုံးအချက်ကတော့ တင်းမာနေတဲ့ အရပ်ဘက်-စစ်ဘက် ဆက်ဆံရေးကြောင့် ဖြစ်တယ်လို့ ဆွေးနွေးပါတယ်။ NLD အစိုးရရဲ့ လွှတ်တော်လမ်းကြောင်းအတွင်းက ဖွဲ့စည်းပုံပြင်ဖို့ ကြိုးပမ်းခဲ့တာ မအောင်မြင်ခဲ့တဲ့နောက် အရပ်ဘက်-စစ်ဘက် ဆက်ဆံ ရေးက ဆက်လက်တိုးတက်မှုမရှိဘဲ ငြိမ်းချမ်းရေးနဲ့ သက်ဆိုင်တဲ့ကိစ္စရပ်တွေ သက်ရောက်မှု တွေ ရှိလာခဲ့တာပဲဖြစ်ပါတယ်။

ဒုတိယအချက်ကတော့ ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးမှုယန္တရားအတွင်းမှာ အစိုးရနဲ့ တပ်မတော်တို့အကြား ဆုံးဖြတ်ချက် ချမှတ်နိုင်တဲ့ အခင်းအကျင်းမျိုး ရှိမနေတာကြောင့် ဖြစ်တယ်လို့ အစီရင်ခံစာက ဆွေးနွေးပါတယ်။ ဆိုလိုတာက အရပ်ဘက် ကိုယ်စားပြု၊ ဆုံးဖြတ်ချက်ချမှတ်နိုင်တဲ့ နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်က NRPC မှာ ပါဝင်ပေမယ့် တပ်မတော်ဘက်က ဆုံးဖြတ်ချက်ချမှတ်နိုင်တဲ့ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်လို ပုဂ္ဂိုလ်မျိုး မပါဝင်တာကြောင့် ဖြစ်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

တတိယအချက်ကတော့ NRPC ရဲ့ မူဝါဒတွေကို အကောင်အထည်ဖော်ဆောင်နေရတဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေးကော်မရှင်က မူဝါဒလမ်းညွှန်ချက်တွေနဲ့အညီ လုပ်ပိုင်ခွင့် အပ်နှင်းခံထားရတာမဟုတ်ခဲ့တာကြောင့် ဖြစ်တယ်လို့ ဆိုပါ တယ်။ နောက်ဆုံးအချက်ကတော့ လက်ရှိငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးမှုတွေအတွင်းမှာ ပညာရှင်တွေရဲ့ ပံ့ပိုးပါဝင်နိုင်မှု အားကောင်းစွာ ရှိမနေခြင်းကြောင့်လို့ ဆွေးနွေးထားပါတယ်။

အချုပ်အားဖြင့်ဆိုရရင် ၂၀၁၉ ခုနှစ်အတွင်းမှာ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခအခြေအနေက ပိုမိုတင်းမာလာခဲ့သလို ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးပွဲဖြစ်စဉ်တွေအတွင်းမှာလည်း အကျပ်အတည်းတွေများစွာ ပေါ်ပေါက်ခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။ ၂၀၂၀ နှစ်စပိုင်းကစလို့ ကိုဗစ်-၁၉ ရဲ့ စိန်ခေါ်ချက်အသစ်တွေနဲ့ ရင်ဆိုင်နေရပေမယ့် တဖက်က ငြိမ်းချမ်းရေး ဆွေးနွေးပွဲတွေ ပြန်လည်စတင်နိုင်ဖို့ စိုင်းပြင်းနေချိန်လည်းဖြစ်ပါတယ်။ ကိုဗစ်ကပ်ဘေး၊ တင်းမာဆဲ လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခတွေနဲ့ အရပ်ဘက်-စစ်ဘက်ဆက်ဆံရေးတွေအကြား အကျေအလည် ဆွေးနွေးအဖြေရှာစရာ အကြောင်းအရာတွေရှိနေတာကြောင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးမှုဖြစ်စဉ် အရှိန်အဟုန် ကျမသွားအောင် သက်ဆိုင်ရာ အစုအဖွဲ့တွေအကြား ဂရုပြုဖို့လိုအပ်နေပါတယ်။

“နှစ်စဉ် ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် လုံခြုံရေး သုံးသပ်ချက် – ၂၀၂၀” အစီရင်ခံစာကို ရယူလိုပါက ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ မြန်မာအင်စတီကျု (MIPS) အဖွဲ့ ဝက်ဘ်ဆိုက်စာမျက်နှာတွင် Download ရယူနိုင်ပါသည်။

The post Annual Peace & Security Review 2020 နှစ်စဉ် ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် လုံခြုံရေး သုံးသပ်ချက် – ၂၀၂၀ (အစီရင်ခံစာမိတ်ဆက်) appeared first on ISP Myanmar Peace Desk.

IBEC ဆရာတော် ဒေါက်တာအရှင်သောဘိတ ရေးသားပြုစုထားတဲ့ “မှန်ရာကို သစ္စာဆိုမည် ICJ ဆီ” စာအုပ်က နိုင်ငံတကာရပ်ဝန်းမှာ ထိလွယ်ရှလွယ်ဖြစ်နေတဲ့ မြန်မာ့အရေးအပေါ် လေ့လာနေသူတွေအတွက် အရင်းတည် ဆွေးနွေးစရာ အချက်အချို့ကို ဖော်ပြထားပါတယ်။ ဒီစာအုပ်ထဲက အကြောင်းအရာစုဖွဲ့မှုပုံစံက ပညာရပ်ဆိုင်ရာ အယူအဆတွေနဲ့ အချေအတင်ဆွေးနွေးထားတဲ့ စာတမ်းမျိုးမဟုတ်ဘဲ ခရီးသွားမှတ်တမ်းဆန်ဆန် ပြုစုထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာတရားရုံးဆိုက်ရာ နယ်သာလန်နိုင်ငံရဲ့ အခြေအနေတွေ၊ ဆရာတော် ဒေါက်တာအရှင်သောဘိတရဲ့ နိုင်ငံတကာမှာ ဗုဒ္ဓယဉ်ကျေးမှုလုပ်ငန်းဆောင်တာဆောင်ရွက်နေမှုအခြေအနေ တွေ၊ နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် ဦးဆောင်လာတဲ့ မြန်မာကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ရဲ့ တရားရင်ဆိုင်မှုကို သွားရောက် ဝန်းရံပေးတဲ့အခြေအနေတွေ၊အကြံပြုချက်တွေကို မှတ်တမ်းဆန်ဆန် ပြုစုထားတာမျိုး ဖြစ်ပါတယ်။ မြန်မာ့ အရေး လေ့လာသူတွေအဖို့ ဒီစာအုပ်ကို ဖတ်ရှုသင့်တဲ့ အကြောင်းအရင်းသုံးချက်ရှိပါတယ်။

ပထမအချက်က သတင်းအချက်အလက်ဖြည့်စွမ်းပေးနိုင်မှု ဖြစ်ပါတယ်။ ICJ မှာ တရားရင်ဆိုင်ခဲ့ရတဲ့ မြန်မာ အစိုးရရဲ့ အခြေအနေတွေအပေါ် မှတ်တမ်းမှတ်ရာ ပြုထားတဲ့ စာအုပ်စာတမ်းအထောက်အထားမျိုးက အနည်း အကျဉ်းပဲ ရှိနေချိန်မှာ ဒီစာအုပ်ကနေတဆင့် အကြောင်းအရာမှတ်တမ်းအချို့ကို လေ့လာနိုင်ပါတယ်။ မြန်မာ ကိုယ်စားလှယ် အဖွဲ့နဲ့ စာရေးသူတို့အကြား ပြောဆိုဆွေးနွေးခဲ့တာတွေကို ဖော်ပြထားချက်တွေကလည်း အထောက်အထား မှတ်တမ်းသဖွယ် ဖြစ်ပါတယ်။ အမှုကိစ္စမှာ ပါဝင်ပတ်သက်ကြတဲ့ လူပုဂ္ဂိုလ်၊ အဖွဲ့အစည်း တွေနဲ့ ၎င်းတို့ရဲ့ ထုတ်ပြန်ရပ်တည်ချက်တွေကိုလည်း တစုတစည်းတည်း ဖော်ပြပေးထားပါတယ်။ လေ့လာသူ တွေအဖို့ အထောက်အထားပြုစရာ အကြောင်းအရာအချို့ကို ဒီစာအုပ်ကနေတဆင့် ဖြည့်စွမ်းပေးနိုင်မှာ ဖြစ်ပါ တယ်။

ဒုတိယအချက်ကတော့ ICJ ကိစ္စအပေါ် မြန်မာ့လူအဖွဲ့အစည်းအတွင်းက အစုအဖွဲ့တခုရဲ့ စိတ်ဓာတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ တုံ့ပြန်အဖြေရှာမှုပုံစံတစိတ်တပိုင်း ကို လေ့လာနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ထိလွယ်ရှလွယ်တဲ့၊ နိုင်ငံတကာစာမျက်နှာ အထိ ရောက်ရှိနေတဲ့ လူမျိုးရေးကိစ္စအပေါ် ထင်ရှားတဲ့ ဘာသာရေးခေါင်းဆောင်တယောက်ရဲ့ အမြင်နဲ့ ရပ်တည် ချက်တွေကို တွေ့ရှိလေ့လာနိုင်ပါတယ်။ ICJ အမှုကိစ္စနဲ့ ရုံးတော်က မြန်မာနိုင်ငံအပေါ်ချမှတ်ထားတဲ့ ကြားဖြတ် အစီအမံတွေအပေါ် စာရေးသူရဲ့ အမြင်သဘောထားမှတ်ချက်တွေကလည်း ဆင်ခြင်စရာဖြစ်ပါတယ်။ တရားရုံးရဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်တွေက မြန်မာနိုင်ငံအတွက် မမျှတဘဲ တဖက်အဖွဲ့အစည်း၊ နိုင်ငံတွေအပေါ် ဘက်လိုက်ဆုံးဖြတ် ထားတယ်ဆိုတဲ့ မှတ်ချက်ပြုမှုမျိုးကို စာရေးသူက ဆွေးနွေးထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။

နောက်ဆုံးအချက်ကတော့ ဒီစာအုပ်ရဲ့ စုစည်းဖော်ပြချက်တွေကနေတဆင့် ပြည်သူတွေအကြားမှာ ICJ အမှုကိစ္စ အပေါ် အချက်အလက်အခြေပြု ဆွေးနွေးအဖြေရှာမှု တွေ ဆက်လက်လုပ်ဆောင်နိုင်ပါတယ်။ အငြင်းပွားဖွယ် ရာ ယူဆချက်တွေ၊ သမိုင်းမှတ်တမ်းတွေအကြား ထိလွယ်ရှလွယ်တဲ့ လူမျိုးရေးပြဿနာကို ချဉ်းကပ်တဲ့အခါမှာ နိုင်ငံအတွင်းက အစုအဖွဲ့တွေအကြား ကျေကျေလည်လည်ဆွေးနွေးအဖြေရှာနိုင်ဖို့ လိုပါတယ်။ ယခုစာအုပ် အတွင်းက မှတ်တမ်းမှတ်ရာ၊ အကြောင်းအရာဖော်ပြချက်တွေကလည်း ထည့်သွင်းဆွေးနွေးစရာတွေ အကိုးအကားတွေ ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။

အချုပ်အားဖြင့်ဆိုရရင် မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ ရှိရင်းစွဲ ပြဿနာတွေအနက် နိုင်ငံတကာရှေတန်းကို ရောက်ရှိနေတဲ့ ဘင်္ဂါလီ(ရိုဟင်ဂျာ) အရေးကိစ္စက ဆက်လက်အာရုံစိုက်ရမယ့် စိန်ခေါ်ချက်တရပ်ဖြစ်ပါတယ်။ အစိုးရအဆင့်မှာ သာမဟုတ်ဘဲ ပြည်သူတွေအကြားမှာပါ ဆွေးနွေးအဖြေရှာနိုင်ဖို့ လိုအပ်နေပါတယ်။ ဒီလိုအဖြေရှာတဲ့ အခါမှာလည်း အချက်အလက် အထောက်အပံ့ဖြစ်စရာ မှတ်တမ်းမှတ်ရာမျိုး၊ ရှုထောင့်မတူညီတဲ့ သုံးသပ် ဆွေးနွေးချက်မျိုး အားကောင်းဖို့လည်း လိုအပ်ပါတယ်။ ယခုစာအုပ်ပါ အကြောင်းအရာတွေက အဆိုပါ စိန်ခေါ်ချက် ပြဿနာကို အဖြေရှာကြတဲ့အခါမှာ အထောက်အထားပြုစရာ ဆွေးနွေးချက်တွေကို ဖြည့်စွမ်းပေး နိုင်မှာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

မှတ်ချက် – ယခုစာအုပ်တွင် ဆရာတော်က ဘင်္ဂါလီ(ရိုဟင်ဂျာ) ဟု သုံးစွဲပါသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် တည်ဆဲအစိုးရအဖွဲ့နှင့် မီဒီယာများက ဘင်္ဂါလီဟု သုံးစွဲပါသည်။

The post “မှန်ရာကို သစ္စာဆိုမည် ICJ ဆီ” (စာအုပ်မိတ်ဆက်) appeared first on ISP Myanmar Peace Desk.

၁။ သုံးသပ်ချက်ဆောင်းပါးများမှ မူဝါဒပိုင်းဆိုင်ရာအကြံပြုချက်များ

 “ကိုဗစ်-၁၉ ကူးစက်ကပ်ဘေးနှင့် ပဋိပက္ခအပေါ် အကဲဆက်သောတုံ့ပြန်မှု” အထူးသုံးသပ်ချက်ဆောင်းပါးမှာ ဆောင်းပါးရှင် ဆရာအောင်သူငြိမ်းက “ စီးပွားရေး ပြန်လည်ထူထောင်ရေးအတွက် မြန်မာအစိုးရက ‘Covid-19 စီးပွားရေး ထိခိုက်မှု သက်သာရေး အစီအစဉ် (CERP)’ ကို ထုတ်ပြန်ကြေ‌ညာခဲ့သလို မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေး လုပ်ငန်းစဉ်အတွက်လည်း ကပ်ဘေးကာလ ငြိမ်းချမ်းရေးတည်ဆောက်ရေး အစီအစဉ်ကြီး’ (Peace Response or Peace Resiliency Package) တခု လိုအပ်မယ်” လို့ အကြံပြုတိုက်တွန်းထားပါတယ်။ တဆက်တည်းမှာပဲ ကပ်ဘေးကာလအတွင်းမှာ ယာယီဖြေရှင်းဖို့ လိုအပ်တဲ့ အချက်တွေကို ဆွေးနွေးပါတယ်။ အဲ့ဒီအချက်တွေကတော့

အထူးထိခိုက်နစ်နာဖွယ်ရှိတဲ့ အုပ်စုများအတွက် မြန်ဆန်တဲ့၊ အဆက်မပြတ်ဖြစ်တဲ့၊ ပျော့ပျောင်းလိုက်လျော ညီထွေ ဖြစ်မယ့် Covid-19 တုံ့ပြန်ရေးထောက်ပံ့မှုများ ကူညီပံ့ပိုးပေးရန်၊

လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ အကူအညီများ၊ ဝန်ဆောင်ပေးမှုများအတွက် အကန့်အသတ်များ (ဥပမာအားဖြင့် ပဋိပက္ခစစ်ပွဲများနဲ့ ဗျူရိုကရေစီလုပ်ထုံးလုပ်နည်းများ)ကို ဖယ်ရှားပေးရန်၊

ချိတ်ဆက်မှုရှိတဲ့၊ အင်အားစုများ အားလုံးပါဝင်နိုင်ခွင့်ရှိတဲ့ (Inclusive) တုံ့ပြန်မှုမျိုးကို စီစဉ်ရေးဆွဲထားရန်၊

မိမိတို့အဖွဲ့အချင်းချင်းအကြား ချိတ်ဆက်ညှိနှိုင်းမှုသာမက ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ တုံ့ပြန်မှုအတွက် ချိတ်ဆက်မှုများ၊ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုများကိုလည်း Covid-19  တုံ့ပြန်ရေးအတွက် ပိုအားကောင်းအောင် မြှင့်တင်ဆောင်ရွက်ရန် စတဲ့ အကြံပြုဆွေးနွေးချက်တွေ ဖြစ်ပါတယ်။ ရေရှည်ကာလမှာလည်း ပဋိပက္ခရဲ့ ရေသောက်မြစ်ဆိုင်ရာ အကြောင်းအရင်းတွေကို ဦးစားပေးကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းသင့်ကြောင်းလည်း ဆက်လက်ဆွေးနွေးပါတယ်။ ကူးစက် ဘေးရဲ့ သွယ်ဝိုက်သက်ရောက်မှုများနဲ့ ရေရှည်သက်ရောက်မှုများ၊ အနာဂတ်ကာလမှာ ကြုံတွေ့ရမယ့် အကျပ်အတည်းတွေအတွက် ကြိုတင်စဉ်းစားချက်တွေ၊ ပြင်ဆင်ထားမှုတွေ ရှိသင့်ကြောင်းကိုလည်း ဆွေးနွေး ထားပါတယ်။

ဒုတိယတပုဒ်ဖြစ်တဲ့ “ကိုဗစ်ကပ်ဘေးအတွင်းမှ စစ်ရှောင်ပြည်သူများ၏ ဆတိုးဒုက္ခများ” ဆောင်းပါးကတော့ လက်ရှိကူးစက်ရောဂါဖြစ်ပွားနေချိန်အတွင်းမှာပဲ လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခတွေ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေတဲ့ ဒေသ တွေက စစ်ဘေးရှောင်ပြည်သူတွေရဲ့ လူမှုဘဝအခြေအနေကို ဆွေးနွေးထားတာပါ။ သာမန်အခြေအနေတွေမှာ တောင် ကျန်းမာရေးအဆောက်အအုံတွေ မလုံလောက်တဲ့ တိုင်းရင်းသားဒေသတွေရဲ့ လူမှုဘဝက ယခုလို ကူးစက် ရောဂါဘေးတဖက်၊ လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခဘေးတဖက် ကြုံတွေ့နေရတဲ့အချိန်တွေမှာ ရင်ဆိုင်နေရတဲ့ စိန်ခေါ် မှုတွေကို ယှဉ်ထိုး ဆွေးနွေးထားပါတယ်။

ဆောင်းပါးကနေတဆင့် မူဝါဒပိုင်းဆိုင်ရာအကြုံပြုချက်တွေအဖြစ် ထည့်သွင်း စဉ်းစားရမယ့်အချက်တွေလည်း ရှိနေပါတယ်။ ကျန်းမာရေးအခြေခံအဆောက်အအုံတွေနဲ့ လူစွမ်းအားအရင်းအမြစ်တွေကို နိုင်ငံမှာ ပိုမိုမြှင့်တင် နိုင်ဖို့လိုကြောင်းထောက်ပြဆွေးနွေးချက်တွေကို အဓိကတွေ့နိုင်ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် ပဋိပက္ခဖြစ်ပွားလေ့ရှိရာ၊ စစ်ဒဏ်သင့်လေ့ရှိရာဒေသတွေရဲ့ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်နိုင်မှုအခြေအနေကို ပိုမိုမြှင့်တင်သင့်တာဖြစ်ပါတယ်။ နောက်တချက်ကတော့ ကူးစက်ရောဂါကပ်ဘေးကာလအတွင်းမှာ စစ်ရှောင်ပြည်သူတွေရဲ့ အရေးကို နှစ်ဖက် လက်နက်ကိုင်တပ်အသီးသီးက အမှန်တကယ်ရှေးရှုပြီး ရောဂါကာကွယ်၊တာဆီး၊ထိန်းချုပ်၊ ကုသနိုင်ရေး လုပ်ငန်း စဉ်တွေ ဖော်ဆောင်သင့်ကြောင်းဖြစ်ပါတယ်။ တဆက်တည်းမှာပဲ စစ်ရှောင်ပြည်သူတွေရဲ့ ရောဂါကပ်ဘေး ကာကွယ်ရေး ဖော်ဆောင်ဖို့ ပျက်ကွက်ခဲ့ရင်၊ တပြိုင်နက်တည်းမှာပဲ လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခတွေ ဆက်လက် ကြီးထွားနေရင် ရှေ့ဆက်ရမယ့် ငြိမ်းချမ်းရေးလုပ်ငန်းစဉ်အတွက် အဖုအထစ်ကြီးကြီးမားမားတွေ ပေါ်ပေါက်လာ နိုင်တာကြောင့် ယခုဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေတဲ့ တိုက်ပွဲတွေအပေါ် တုံ့ပြန်ပုံတွေကို ပြန်လည်သုံးသပ်သင့်ကြောင်း အချက်တွေကို အကြံပြုထားပါတယ်။

တတိယဆောင်းပါး “လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခ၊ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်နှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး” မှာလည်း သတိပြုဆင်ခြင်စရာ မူဝါဒအကြုံပြုချက်တွေ ပါဝင်နေပါတယ်။ လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခနဲ့ သဘာဝဘေးအန္တရာယ် တချိန်တည်းမှာကျရောက်တဲ့အခါ သက်ဆိုင်ရာပါဝင်တဲ့ အစုအဖွဲ့တွေရဲ့ ပြုမှုဆောင်ရွက်ပုံတွေကြောင့် အဆိုးဘက်ကို ရောက်သွားနို်ငသလို အကောင်းဘက်လည်း ပြောင်းလဲနိုင်ပါတယ်။ ဆောင်းပါးရှင် ဆရာအောင်နိုင်ဦးက နိုင်ငံတကာဥပမာတွေရဲ့အဆိုအရ အစိုးရနဲ့ လက်နက်ကိုင်တွေတပ်ဖွဲ့တွေအကြား ဘေးအန္တရာယ်ကာကွယ်ရေးကိစ္စတွေမှာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်နိုင်ရင် ပဋိပက္ခဖြေရှင်းနိုင်ဖို့ အခြေအနေ ကောင်းတယ်လို့ ယူဆပါတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံမှာလည်း လက်ရှိပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးလမ်းကြောင်းကို ဖော်ဆောင်နေပါတယ်။ အဆိုပါအခြေအနေတွေအတွင်းမှာ ထည့်သွင်းစဉ်းစားသင့်တဲ့ အချက်တွေကို ဆောင်းပါးက ဆွေးနွေးထားပါတယ်။

ပထမအချက်ကတော့ အစိုးရနဲ့ တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်တွေအကြားမှာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးအတွက် လိုက်နာရမယ့် စည်းကမ်း(Code of Conduct)တွေ ချမှတ်ထားဖို့လိုတယ်လို့ ဆွေးနွေးပါတယ်။ အစိုးရအဆင့် ပူးပေါင်းရေးကော်မတီတွေ ဖွဲ့စည်းထားပေမယ့် ငြိမ်းချမ်းရေးလုပ်ငန်းစဉ်ကြန့်ကြာနေမှုကြောင့် ယုံကြည်မှု အားနည်းမှုတွေက အောက်ခြေအဆင့်တွေမှာ ပူးပေါင်းရေးအတွက် အခက်အခဲတွေ ရှိလာစေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် Covid-19 ရောဂါကာကွယ်ရေးနဲ့ ကျန်းမာရေး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုကို ဖော်ဆောင် သင့်ပြီး လိုအပ်တဲ့ စည်းကမ်းတွေလည်း ချမှတ်သင့်ကြောင်း ထောက်ပြထားပါတယ်။ ဒုတိယ အချက်ကတော့ မှန်ကန်ကောင်းမွန်တဲ့ ဆက်သွယ်ရေး (Communication) လမ်းကြောင်းတွေ ဖော်ဆောင် ထားဖို့ လိုအပ်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးကို ဦးတည်တဲ့ စည်းမျဉ်းတွေ၊ ဆက်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်း တွေကနေတဆင့် အပြန်အလှန်ယုံကြည်မှုတည်ဆောက်နိုင်ကြဖို့ ဆွေးနွေးအကြံပြုထားတာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

၂။ သက်ဆိုင်ရာအစုအဖွဲ့များ၏ အမေးအဖြေဆွေးနွေးချက်များမှ မူဝါဒပိုင်းဆိုင်ရာအကြံပြုချက်များ

ငြိမ်းချမ်းရေးကော်မရှင် ရဲ့ အတွင်းရေးမှူး ဖြစ်တဲ့အပြင်၊ Covid-19 ကာကွယ်ထိန်းချုပ်ကုသရေးနဲ့ စပ်လျဉ်းတဲ့ တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများနှင့် ညှိနှိုင်းပူးပေါင်းရေးကော်မတီ ရဲ့ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ် ကြီး ခင်ဇော်ဦး(ငြိမ်း) နဲ့ အမေးအဖြေဆွေးနွေးချက်မှာတော့ လက်ရှိ ကူးစက်ရောဂါကာကွယ်ရေးအတွက် နှစ်ဖက် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးအခြေအနေမှ ဖြစ်တန်ချေအနေအထားတွေကို ဆွေးနွေးထားပါတယ်။ ဆက်စပ်ဆင်ခြင်ရ မယ့် မူဝါဒပိုင်းဆိုင်ရာ အကြံပြုချက်တွေလည်း ရှိနေပါတယ်။

ပထမတချက်ကတော့ တပ်မတော်ရဲ့ အပစ်အခတ်ရပ်စဲခြင်းကြေငြာချက်အပေါ် နှစ်ဖက်စလုံးက အမှန်တကယ် လိုက်နာပြီး Covid တိုက်ဖျက်ရေးလုပ်ငန်းစဉ်တွေကို အတူတကွဖော်ဆောင်နိုင်ရင် ယုံကြည်မှုတည်ဆောက်ရေး အတွက်သာမက ငြိမ်းချမ်းရေးလုပ်ငန်းစဉ်အတွက်ပါ ရှေ့ရောက်ဖို့ များစွာအကျိုးပြုနိုင်တယ်လို့ ဆွေးနွေး အကြံပြုထားပါတယ်။ နောက်တချက်က Covid ကာကွယ်တားဆီးရေးလုပ်ငန်း ဆောင်ရွက်နေရင်းနဲ့ နားလည်မှု လွဲတဲ့ ကိစ္စမျိုး မဖြစ်အောင်လုပ်ဆောင်သင့်ကြောင်း ထောက်ပြထားပါတယ်။ Covid အကျပ်အတည်းကို ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် အခွင့်အလမ်းတခု၊ အတူတူပူးပေါင်းလုပ်ဆောင်ခြင်းကို ငြိမ်းချမ်းလုပ်ငန်းစဉ်အတွက် ယုံကြည်မှုတည်ဆောက်ရေးတိုးတက်စေဖို့ ဖန်တီးရန် လိုအပ်ကြောင်းကိုလည်း အကြံပြုထားပါတယ်။

ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (KNU) ရဲ့ တွဲဖက်အတွင်းရေးမှူး (၁) ပဒိုစောဆဲပွယ်နဲ့ မေးမြန်းဆွေးနွေးချက်မှာ လည်း ထည့်သွင်းစဉ်းစားရမယ့် အကြံပြုချက်တချို့ရှိပါတယ်။ ရောဂါကာကွယ်ရေးလုပ်ငန်းတွေအတွက် နှစ်ဖက် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ကြတဲ့အခါမှာ ညှိနှိုင်းရမယ့် အချက်တွေ၊ သတင်းဖလှယ်ကြမယ်ဆိုတဲ့ အချက်တွေအပေါ် လက်ရှိ မလုပ်ဆောင်ကြသေးပေမယ့်၊ နောင်အခါ လုပ်ရင်းနဲ့ပဲ ဘာတွေဆက်ပြီးကောင်းအောင် ထပ်လုပ်ဖို့ လိုမလဲဆိုတာ တိုင်ပင်ဖို့လိုအပ်ကြောင်း အကြံပြုထားပါတယ်။ ရောဂါကူးစက်မှုကာကွယ်ရေးလုပ်ဆောင်တဲ့ အခါမှာလည်း မြေပြင်အခြေအနေမှာ တားဆီးတာ၊ ပိတ်ပင်တာတွေ မရှိစေဖို့ သမ္မတရုံးကဖွဲ့စည်းလိုက်တဲ့ ကော်မတီကနေတဆင့် ကြပ်မတ်၊ ကာကွယ်၊ ထိန်းသိမ်းရေး လုပ်ငန်းတွေ အကောင်းဆုံးလုပ်ဆောင်သွားဖို့ လိုအပ်ကြောင်း အကြုံပြုဆွေးနွေးထားပါတယ်။

နောက်ထပ်ဖော်ပြမယ့် မေးမြန်းဆွေးနွေးချက်ကတော့ မွန်ပြည်သစ်ပါတီ(NMSP) ဗဟိုအလုပ်မှုဆောင်ကော်မတီ ဝင် နဲ့ မွန်ပြည်သစ်ပါတီ ကိုဗစ်ရောဂါကာကွယ်ထိန်းချုပ်ရေး ဗဟိုအဆင့်ကော်မတီရဲ့ ဒုတိယခေါင်းဆောင် နိုင်အောင်မငေးရဲ့ ဆွေးနွေးချက်ဖြစ်ပြီး အဓိကထား လုပ်ဆောင်ရမယ့် အကြံပြုချက် တချက်လည်း ရှိနေပါတယ်။ ကိုဗစ်ရောဂါကူးစက်မှု ကာကွယ်ရေး လုပ်ငန်းစဉ်တွေမှာ မွန်ပြည်သစ် ပါတီအနေနဲ့ ပြည်နယ်အစိုးရ၊ တပ်မတော် နဲ့ အစိုးရကဖွဲ့စည်းထားတဲ့ ညှိနှိုင်းကော်မတီတွေ အကြား ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုတွေ ရှိနေပါတယ်။ ဒီလိုပူးပေါင်း ဆောင်ရွက်မှုကြောင့် ကိုဗစ်ရောဂါကာကွယ်ရေးအတွက် လိုအပ်တဲ့ ပစ္စည်းတွေ ရရှိနေပြီဖြစ်ပေမယ့် ဆန်၊ ဆီ၊ ဆား၊ ရိက္ခာတွေ စိုးရိမ်ပူပန်မှု ရှိနေရသေးတာဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ရိက္ခာအတွက် ထိထိရောက်ရောက် လာရောက်ကူညီပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ပေးနိုင်မယ့် အနေအထားမျိုး လိုအပ်နေသေးကြောင်း ဆွေးနွေးထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ကရင်နီအမျိုးသားတိုးတက်ရေးပါတီ(KNPP) ရဲ့ ဗဟိုကော်မတီဝင်၊ KNPP ကိုဗစ်ကာကွယ်ရေးကော်မတီရဲ့ ဘုတ်အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်ဆန်းမြင့်နဲ့ ဆက်သွယ်မေးမြန်းချက်မှာတော့ NCA လက်မှတ်မရေးထိုးရသေးတဲ့ တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့တွေရဲ့ မြေပြင်အခြေအနေတွေက ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုအတိုင်းအတာတွေအတွက် ဆက်စပ်စဉ်းစားစရာ မူဝါဒအကြံပြုချက်များကို တွေ့နိုင်ပါတယ်။ သက်ဆိုင်ရာ ထိန်းချုပ်နယ်မြေတွေအတွင်းမှာ ရောဂါကာကွယ်ရေးအတွက် Lockdown လုပ်ဆောင်ရတဲ့ ကိစ္စတွေမှာ ပြည်နယ်အစိုးရက ကန့်ကွက်ပြီး ပြည်နယ်ရဲ့ ကျန်းမာရေးဌာနအစီအမံကိုသာ လိုက်နာဖို့ ညွှန်ကြားချက်တွေ ရှိလာပါတယ်။ ပူးပေါင်း ဆောင်ရွက် ရေးလို့ ပြောတဲ့အခါမှာလည်း နှစ်ဖက်ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရတာမျိုးမဟုတ်ဘဲ အစိုးရလုပ်တဲ့ အစီအမံ လုပ်ငန်းတွေကိုသာ ဝင်ရောက်ဆောင်ရွက်နေရတဲ့ သဘောဖြစ်နေကြောင်း ထောက်ပြထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ နယ်စပ်မှာ ကျန်းမာရေး စစ်ဆေးရေးဂိတ်လုပ်ဆောင်တဲ့ နေရာမှာလည်း တပ်မတော်နဲ့ အကျေအလည် ဆွေးနွေးခဲ့ရတဲ့ အခြေအနေတွေ ရှိနေသေးသလို၊ အပစ်အခတ်ရပ်စဲပြီးနောက်ပိုင်းမှာ တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့တွေ ထိန်းချုပ်ထားတဲ့ နယ်မြေတွေအတွင်းကို ကြိုတင်အကြောင်းမကြားဘဲ ဝင်ရောက်လာတဲ့ တပ်မတော်သားတွေရှိနေပြီး အကျိုးဆက်အနေနဲ့ အပြန်အလှန် ပစ်ခတ်မှုတွေ ရှိနေပါသေးတယ်။ ကူးစက်ရောဂါ ကာကွယ်ရေး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးမှတဆင့် ငြိမ်းချမ်းရေး လုပ်ငန်းစဉ်တွေ ရှေ့ဆက်တိုးနိုင်ဖို့ ကြိုးပမ်းချက် အောင်မြင်နိုင်ဖို့အတွက် မြေပြင်အခြေအနေမှာ နှစ်ဖက် အပြန်အလှန် ယုံကြည်ချက်ရှိရှိ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်နိုင်ဖို့၊ အကျေအလည်ဆွေးနွေးဖို့ လိုအပ်နေသေးတဲ့ အချက်ကို ထောက်ပြထားတာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

တပ်မတော်သတင်းမှန်ပြန်ကြားရေးအဖွဲ့ရဲ့ အတွင်းရေးမှူး ဗိုလ်မှူးချုပ်ဇော်မင်းထွန်းနဲ့အမေးအဖြေ ဆွေးနွေး ချက်တွေမှာတော့ ထည့်သွင်းစဉ်းစားရမယ့် မူဝါဒအကြံပေးချက်တွေကို သီးခြားအထူးပြု ဆွေးနွေးထားတာမျိုး မပါဝင်နေပေမယ့်၊  တပ်မတော်ရဲ့ အစိုးရနဲ့ တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့တွေအကြား ပူးပေါင်းဆောင်ရွက် နိုင်ဖို့ ချမှတ်ထားတဲ့ အစီအစဉ်တွေ၊ မူဝါဒတွေကို လေ့လာနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ရခိုင်အမျိုးသားပါတီရဲ့ မူဝါဒရေးရာ ဦးဆောင်ကော်မတီဝင်၊ မြောက်ဦးမြို့နယ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ဦးဦးလှစောရဲ့ ဆွေးနွေးချက်တွေ ကတော့ ရခိုင်ပြည်နယ်အတွင်း ပြင်းထန်နေတဲ့ လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခနဲ့ စစ်ဘေးရှောင်ပြည်သူတွေရဲ့ ဒုက္ခ အခြေအနေများကို တင်ပြထားပါတယ်။ ထည့်သွင်းစဉ်းစားရမယ့် အကြံပြုချက်တချို့ကိုလည်း ဆွေးနွေးထား ပါတယ်။ ပထမအချက်ကတော့ ပြည်ထောင်စုအစိုးရအနေနဲ့ စစ်ရှောင်ပြည်သူတွေအတွက် လူသားချင်း စာနာမှုဆိုင်ရာ အကူအညီတွေကို စနစ်တကျနဲ့ သေသေချာချာ ကူညီပေးဖို့ လိုအပ်ကြောင်း အကြံပြု ထားပါတယ်။ အကန့်အသတ်နဲ့ရှိနေတဲ့ သတင်းမီဒီယာလွတ်လပ်ခွင့်တွေ အားကောင်းလာဖို့၊ လွတ်လပ်စွာ သွားလာနိုင်ဖို့၊ အင်တာနက်ဖြတ်တောက်ထားမှုတွေကို ရပ်တန့်ဖို့ စတဲ့အချက်တွေကိုလည်း တိုက်တွန်းနှိုးဆော် ထားပါတယ်။

ငြိမ်းဖောင်ဒေးရှင်း(Shalom)ရဲ့ အမှုဆောင်ဒါရိုက်တာ Lဂျာနန်ရဲ့ အမေးအဖြေဆွေးနွေးချက်တွေကတော့ ကချင် ပြည်နယ်အတွင်း အစိုးရ၊ KIO နဲ့ အရပ်ဖက်အဖွဲ့အစည်းတွေအကြား ကိုဗစ်-၁၉ ရောဂါကာကွယ်ရေး အတွက် ထိစပ်လုပ်ဆောင်နေမှုတွေအပေါ် ဆွေးနွေးတာပါ။ KIO နဲ့ ကချင်ပြည်နယ်အစိုးရတို့အကြား ကူးစက်ရောဂါ ကာကွယ်ရေးလုပ်ငန်းစဉ်တွေ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ကြတဲ့အခါ ဆက်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်း အားနည်းရာမှတဆင့် အပြန်အလှန် အယုံအကြည်ပျက်စရာ ကိစ္စရပ်တွေပေါ်ပေါက်လာရခြင်း အချက်ကို ဆွေးနွေးထားပါတယ်။ ဒီအချက်က မူဝါဒ ဖော်ဆောင်သူများအနေနဲ့ သက်ဆိုင်ရာ အစုအဖွဲ့တွေအကြား ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးကို ဖော်ဆောင်ကြတဲ့အခါ မှာ ကောင်းမွန်တဲ့ အပြန်အလှန်ဆက်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်း အမှန်တကယ် ဖော်ဆောင် ရန် လိုအပ်နေကြောင်း သတိပြုဖွယ်ရာ နောက်ထပ်ဥပမာဖြစ်လာပါတယ်။ ကချင်ပြည်နယ်အတွင်း ရောဂါ ကာကွယ်ရေးလုပ်ငန်းစဉ်တွေမှာတော့ အနယ်နယ်အရပ်ရပ်က ပြန်လာကြတဲ့သူတွေကို Quarantine Center တွေကို ရောက်ရှိလာရေးနဲ့၊ ကျန်းမာရေးစစ်ဆေး ပေးနိုင်ဖို့ ကူညီနေကြတဲ့ စေတနာ့ဝန်ထမ်းတွေအတွက် လုံလောက်တဲ့ ကျန်းမာရေး ပစ္စည်းတွေ ရရှိနိုင်ရေးအချက်တွေကို ဆွေးနွေးထားပါတယ်။

အချုပ်အားဖြင့်ဆိုရရင် သုံးသပ်ချက်ဆောင်းပါးတွေ၊ အင်တာဗျူးတွေကနေ ကောက်နုတ်စုစည်းထားတဲ့ မူဝါဒအကြံပြုချက် အသီးသီးမှာတူညီတဲ့ ဦးတည်ချက်တွေ ရှိနေပါတယ်။ ဒါကတော့ လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခနဲ့ တချိန်တည်းမှာပဲ ပေါ်ပေါက်လာတဲ့ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကို အတားအဆီးအဖြစ်ကနေ၊ အခွင့်အလမ်းအဖြစ် ကျော်လွှားနိုင်ဖို့ ငြိမ်းချမ်းရေးဖြစ်စဉ်အတွင်း ပါဝင်ပတ်သက်သူတွေအတွက် မြေပြင်အခြေအနေမှာ ဖော်ဆောင် သင့်တဲ့  အကြံပြုချက်တွေကို ဦးတည်ဆွေးနွေးထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ငြိမ်းချမ်းရေးလုပ်ငန်းစဉ် ရှေ့ဆက်တိုးစေ နိုင်ဖို့ အစိုးရ၊ တပ်မတော်နဲ့ တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်တွေအကြား ယုံကြည်မှု တည်ဆောက်နိုင်ရေးလိုအပ် နေတာဖြစ်ပြီး၊ အဆိုပါအခင်းအကျင်းပေါ်ပေါက်လာနိုင်ရေးအတွက် အထောက်အပံ့ဖြစ်စေနိုင်မယ့် မူဝါဒပိုင်း ဆိုင်ရာ အကြံပြုချက်အထွေထွေအပေါ် ကျိုးကြောင်းဆက်စပ်ဆင်ခြင်နိုင်မှာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

The post ကိုဗစ်-၁၉ ကူးစက်ကပ်ဘေး မြန်မာ့ငြိမ်းချမ်းရေး ကြိုးပမ်းမှုနှင့် ပဋိပက္ခအပေါ် တုံ့ပြန်သက်ရောက်မှုများအတွက် မူဝါဒဆိုင်ရာ အကြံပြုချက်များ appeared first on ISP Myanmar Peace Desk.

Myanmar Institute for Peace and Security(MIPS) က ရေးသားပြုစုတဲ့ “ ဖက်ဒရယ်နိုင်ငံ (၅) နိုင်ငံ၏ လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များဆိုင်ရာ အခြေခံဥပဒေနှင့် ပြဋ္ဌာန်းဥပဒေများတွင် ပြဋ္ဌာန်းထားသည့် လုပ်ပိုင်ခွင့်နှင့် အာဏာများကို နှိုင်းယှဉ်သုံးသပ်ခြင်းနှင့် ထည့်သွင်းစဉ်းစားစရာများ” သုတေသန စာတမ်းက မြန်မာနိုင်ငံ လုံခြုံရေးကဏ္ဍရဲ့ အလားအလာ၊ဖြစ်တန်ချေတွေအပေါ် လေ့လာထားတာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

စာတမ်းရဲ့ အဓိကလားရာ

          မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ ဖက်ဒရယ်စနစ်ကူးပြောင်းရေးဖြစ်စဉ်မှာ  လုံခြုံရေးကဏ္ဍအပေါ် ချိန်ထိုး သုံးသပ်နိုင်ဖို့အတွက် နိုင်ငံတကာက ဖက်ဒရယ်နိုင်ငံ (၅)နိုင်ငံရဲ့ လုံခြုံရေးကဏ္ဍ ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံများကို စာတမ်းမှ‌ လေ့လာတင်ပြထားပါတယ်။ သုတေသနစာတမ်းမှာ ရွေးချယ်‌လေ့လာထားတဲ့ ဖက်ဒရယ်နိုင်ငံ တွေက အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ နီပေါနိုင်ငံ၊ ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံနဲ့ တောင်အာဖရိကနိုင်ငံတို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ အဆိုပါနိုင်ငံတွေရဲ့ လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များ ဖွဲ့စည်းပုံနဲ့ လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာတွေကို နှိုင်းယှဉ်ဆွေးနွေးရာ မှာ အထူးပြုလေ့လာခဲ့တဲ့  အစိတ်အပိုင်း နှစ်ခုရှိပါတယ်။ ပထမအချက်က ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေက ပေးအပ်ထားတဲ့ လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာများဖြစ်ပြီး၊ ဒုတိယအချက်ကတော့ လွှတ်တော်က ပြဋ္ဌာန်းပေးထားတဲ့ လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာတွေပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဖက်ဒရယ်နိုင်ငံ (၅)နိုင်ငံရဲ့ အဆိုပါ လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာအသီးသီးကို စုစည်းတင်ပြပြီးတဲ့နောက် အနာဂတ်မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ လုံခြုံရေး ကဏ္ဍအပြောင်းအလဲမှာ ထည့်သွင်းစဉ်းစား သင့်တဲ့ အကြောင်းအရာတွေအပေါ် သုံးသပ်ချက်တွေကို ဖတ်ရှုကြ ရမှာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာ အပ်နှင်းထားပုံများ

          ဒီအပိုင်းမှာ သုတေသနစာတမ်းကတဆင့် လေ့လာတင်ပြထားတဲ့ ဖက်ဒရယ်နိုင်ငံတွေရဲ့ လက်နက်ကိုင် တပ်ဖွဲ့များဆိုင်ရာ လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာများအကြောင်းကို အကျဉ်း ဆွေးနွေးမိတ်ဆက်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရဲ့ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်းချက်တွေအရ လက်နက်ကိုင် တပ်ဖွဲ့များ အားလုံးရဲ့ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (Commander-in-Chief)က ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံ သမ္မတ ဖြစ်ပါတယ်။ အမေရိကန်ရဲ့  အရပ်ဘက်-စစ်ဘက်ဆက်ဆံရေး အားကောင်းစေတဲ့အချက်က စစ်ဘက် ဆိုင်ရာ ကဏ္ဍအသီးသီးမှာ သမ္မတကအဆိုပြုပြီး၊ အထက်လွှတ်တော်ရဲ့  အတည်ပြုချက်နဲ့အညီ အရပ်သား အရာရှိများ ပါဝင်နေခြင်းကြောင့် ဖြစ်တယ်လို့ စာတမ်းက‌ ထောက်ပြဆွေးနွေးပါတယ်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံရဲ့ အရပ်သားသမ္မတက ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ရွေးကောက်ခံ အရပ်သားကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး လက်အောက်မှာ ကြည်းတပ်၊ ရေတပ်၊ လေတပ်နဲ့ ကမ်းခြေစောင့်တပ်များကို ထားရှိပြီး သမ္မတက ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှု မပြုနိုင်တာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

နီပေါနိုင်ငံရဲ့ သမ္မတကလည်း လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များရဲ့ စစ်သေနာပတိချုပ်ဖြစ်ပေမယ့် စီမံခန့်ခွဲမှုတွေမှာ ပါဝင်စွက်ဖက်မှုမပြုတာကို တွေ့ရပါတယ်။ ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံကတော့ ကန်တွန်(၂၆) ခုနဲ့ ဖွဲ့စည်းထားတဲ့ ဖက်ဒရယ်နိုင်ငံ ဖြစ်ပါတယ်။ ဖွဲ့စည်းပုံဥပဒေက ကန့်သတ်ထားတဲ့ လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ ကိစ္စတွေ မှအပ သက်ဆိုင်ရာ ကန်တွန်အစိုးရတွေက သူတို့နဲ့ သက်ဆိုင်တဲ့ နယ်မြေအတွင်း လုံခြုံရေးလုပ်ငန်းတွေ ကို လွတ်လပ်စွာ လုပ်နိုင်တာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ တောင်အာဖရိကနိုင်ငံမှာတော့ သမ္မတက လက်နက်ကိုင် တပ်ဖွဲ့များအားလုံးရဲ့ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ တကယ်တမ်း တပ်ပိုင်းဆိုင်ရာကို စီမံ ကိုင်တွယ်တာ က စစ်ဦးစီးချုပ်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

မြန်မာနိုင်ငံလုံခြုံရေးကဏ္ဍအတွက် စဉ်းစားချက်များ

          ဖက်ဒရယ်နိုင်ငံ (၅)နိုင်ငံရဲ့ လုံခြုံရေးကဏ္ဍ စုဖွဲ့မှုများအကြောင်းကို ဝေဝေဆာဆာ တင်ပြပြီးနောက် အနာဂတ် ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံရဲ့  တပ်မတော်နဲ့ လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များအားလုံး ထည့်သွင်းစဉ်းစားသင့်တဲ့ မူဘောင်တွေအပေါ် ဆွေးနွေးထားချက်တွေကို ဆက်လက်ဖတ်ရှုရမှာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီမိုကရေစီနဲ့ ဖက်ဒရယ်ကို အခြေခံတဲ့နိုင်ငံတွေမှာ အခြေခံအားဖြင့် နိုင်ငံတော်အစိုးအရအဖွဲ့ရဲ့ အထွတ် အထိပ်ဖြစ်သူ သမ္မတက တပ်မတော်ရဲ့ စစ်သေနာပတိချုပ်ဖြစ်နေတဲ့အချက်ဟာ ထည့်သွင်းစဉ်းစားစရာ ဖြစ်ပါတယ်။ အရပ်သား ကွပ်ကဲမှုအောက်မှာ တပ်မတော်ထားရှိခြင်းဆိုတဲ့  အယူဝါဒက တပ်မတော်ဆိုင်ရာ ကိစ္စအဝဝမှာ အရပ်သားသမ္မတက အကြွင်းမဲ့အာဏာ ရှိရမည်ဆိုတဲ့ အယူဝါဒနဲ့ ကျင့်စဉ်မဟုတ်ကြောင်း စာတမ်းက ဆွေးနွေးပါတယ်။ အရပ်ဘက်-စစ်ဘက်ဆက်ဆံရေးကောင်းမွန်အောင် တည်ဆောက်ရာမှာလည်း ကာကွယ်ရေးကဏ္ဍမှာ  အရပ်ဘက်ခေါင်းဆောင်တွေ၊ ကျွမ်းကျင်သူတွေကို ခန့်အပ်တဲ့ အလေ့အထက ရွေးချယ်စရာ ဖြစ်ကြောင်း ဆွေးနွေးထားပါတယ်။ တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့တွေရဲ့ တည်ရှိမှုကို အသွင်ပြောင်းရာမှာလည်း ပြည်နယ်တွေကို အခြေခံတဲ့ ပြည်နယ်အမျိုးသား အစောင့်တပ်များအဖြစ် စုဖွဲ့မှုက စဉ်းစားစရာဖြစ်ကြောင်းကိုလည်း ဆွေးနွေးထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ လုံခြုံရေးကဏ္ဍ အပြောင်းအလဲအတွက် ထည့်သွင်းစဉ်းစားသင့်တဲ့အသေးစိတ်အချက်အလက်တွေကိုလည်း စာတမ်းမှ ချိန်ထိုးလေ့လာနိုင်မှာ ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

အချုပ်အားဖြင့်ဆိုရရင် ယခုသုတေသနစာတမ်းရဲ့ ရှာဖွေတွေ့ရှိချက်တွေ၊ ဖြစ်တန်ချေရှိတဲ့ မူဝါဒ အကြံ ပေးချက်တွေ၊ သို့မဟုတ် ပိုမိုပြီးပြည့်စုံတဲ့ မူဝါဒ အကြံပေးချက်တွေကို လက်တွေ့နိုင်ငံရေးဖြစ်စဉ်မှာ အကောင်အထည် ဖော်နိုင်ဖို့ရာအတွက် ပါဝင်တဲ့ အစုအဖွဲ့တွေအကြား အကျေအညက် ဆွေးနွေးအဖြေရှာ နိုင်ဖို့လိုပါတယ်။ ဒီနေရာမှာ လက်ရှိနိုင်ငံရေးအခင်းအကျင်းနဲ့ ယှဉ်ထိုးဆင်ခြင်စရာ အချက်တချက် ရှိပါတယ်။ စာတမ်းရဲ့ မူဝါဒအကြံပေးချက်အများစုက လုံခြုံရေးကဏ္ဍရဲ့ လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာကို အရပ်သားအစိုးရ လက်ထဲ ပိုမိုထားရှိနိုင်ရေးကို ဦးတည်ပါတယ်။ ဒီအချက် ဖော်ဆောင်နိုင်ဖို့အတွက် ၂၀၀၈ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ ကို ပြင်ဆင်ရန် လိုပါတယ်။ယခု မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ လွှတ်တော်လမ်းကြောင်းမှတဆင့် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ ပြင်ဆင်ဖို့ ကြိုးပမ်းမှုက တစ်ဆို့မှုတွေ ရှိနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ အရပ်ဘက်-စစ်ဘက်ဆက်ဆံရေး ကောင်းမွန် အောင်ကြိုးပမ်းတဲ့အခါ ကျေလည်စွာ ဆွေးနွေးသင့်တဲ့ အချက်တွေကို ဒီစာတမ်းမှတဆင့် သုံးသပ်နိုင်ပါတယ်။ တနည်းအားဖြင့် အကဲဆတ်တဲ့၊ နိုင်ငံရေးဖြစ်စဉ်အပေါ် သက်ရောက်မှုကြီးမားတဲ့ လုံခြုံရေးကဏ္ဍအပြောင်းအလဲ ကို ဖော်ဆောင်ကြတဲ့အခါ ဖက်ဒရယ်နိုင်ငံတွေရဲ့ ဘုံတူညီချက်တွေ၊ မတူညီ ချက်တွေကို ချဉ်းကပ်ဆွေးနွေး ထားတဲ့ ယခုသုတေသနစာတမ်းရဲ့ တွေ့ရှိချက်တွေက ဆက်လက် လေ့လာစရာနယ်ပယ်တခု ဖြစ်လာပါတယ်။

ယခုဖော်ပြပါ “ ဖက်ဒရယ်နိုင်ငံ (၅) နိုင်ငံ၏ လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များဆိုင်ရာ အခြေခံဥပဒေနှင့် ပြဋ္ဌာန်းဥပဒေများတွင် ပြဋ္ဌာန်းထားသည့် လုပ်ပိုင်ခွင့်နှင့်အာဏာများကို နှိုင်းယှဉ်သုံးသပ်ခြင်းနှင့် ထည့်သွင်းစဉ်းစားစရာများ” သုတေသနစာတမ်းကို Download ရယူနိုင်ပါသည်။

The post ဖက်ဒရယ်နိုင်ငံ (၅) နိုင်ငံ၏ လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များဆိုင်ရာ အခြေခံဥပဒေနှင့် ပြဋ္ဌာန်းဥပဒေများတွင် ပြဋ္ဌာန်းထားသည့် လုပ်ပိုင်ခွင့်နှင့်အာဏာများကို နှိုင်းယှဉ်သုံးသပ်ခြင်းနှင့် ထည့်သွင်းစဉ်းစားစရာများ (သုတေသနစာတမ်းမိတ်ဆက်) appeared first on ISP Myanmar Peace Desk.

တကယ်တော့ ကမ္ဘာမှာ ဒီကပ်ရောဂါကြီး မဖြစ်ခင် လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်များစွာကတည်းက အခု အခြေအနေ ထက် များစွာ နိမ့်ကျဆိုးရွားပြီး၊ လှောင်ပိတ်မှုတွေ ခံစားခဲ့ရတဲ့ ကပ်ဘေးသဏ္ဍာန် ခေတ်ဆိုးကြီးဒဏ် ခံခဲ့ရတဲ့ လူ ပုဂ္ဂိုလ်တွေ မြန်မာနိုင်ငံမှာ ရှိခဲ့ပါတယ်။ သူတို့ကိုယ်ကျိုးအတွက် မဟုတ်ဘဲ ဒီမိုကရေစီရရှိရေးအတွက် အာဏာ ရှင်စနစ်ကို တွန်းလှန်ခဲ့တာကြောင့် စစ်အာဏာရှင်အစိုးရ အဆက်ဆက် မတရားဖမ်း ဆီးနှိပ်စက်ခံခဲ့ရတဲ့ နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသားတွေပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ မတရားတဲ့ ဥပဒေပုဒ်မတွေနဲ့ နှစ်ကာလများစွာ ထောင်သွင်း အကျဉ်းချခံရ၊ တချို့ဆိုရင် အကျဉ်းထောင်တွေထဲမှာ လူမသိသူမသိ အသက်ဆုံးခဲ့ရ၊ သူတို့တွေ့နဲ့ နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ရင် အခုလိုမျိုး ကိုယ့်အသိစိတ်နဲ့ကိုယ် အပြင်မထွက်ဘဲ အိမ်ထဲကနေ ကပ်ဘေးကြီးကို ရင်ဆိုင်နေကြတဲ့ အခြေအနေဟာ ခက်ခဲ တယ်လို့ မဆိုနိုင်သေးပါဘူး။  

ဒီတပတ်မှာ မိတ်ဆက်ပေးချင်တာက စစ်အာဏာရှင်အစိုးရလက်ထက်မှာ ထောင်သွင်းအကျဉ်းချခံခဲ့ရ တဲ့ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားတွေကို နည်းလမ်းပေါင်းစုံနဲ့ ကူညီခဲ့တဲ့ နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသားများ ကူညီစောင့် ရှောက်ရေး အသင်း(AAPP) က ရေးသား ထုတ်ဝေခဲ့တဲ့ အစီရင်ခံစာအကြောင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၃ ရက်နေ့မှာ AAPP အဖွဲ့ရဲ့ သက်တမ်းဟာ အနှစ် (၂၀) ပြည့်မြောက်ခဲ့ပြီ ဖြစ်ပါတယ်။ ကပ်ဘေးကြုံတွေ့နေရတဲ့ အချိန်ဖြစ်တာကြောင့် AAPP ရဲ့ နှစ် ၂၀ ပြည့်ပွဲကို သိုက်သိုက်မြိုက်မြိုက် မလုပ်နိုင်ခဲ့ပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ “နှစ် ၂၀ ထိုခရီး” ဆိုတဲ့ အစီရင်ခံစာ တစောင်ကိုတော့ ဖြန့်ချိခဲ့ပါတယ်။ အဲဒါကို အခု မိတ်ဆက်ပေးမှာ ဖြစ်ပါတယ်။  

အစီရင်ခံစာကို မိတ်ဆက်ခြင်း မရေးခင် အယူအဆပိုင်း ဆိုင်ရာ စဉ်းစားချက်တခုကို ဦးစွာဆွေး နွေးလို ပါတယ်။ ကမ္ဘာ့ကုလသမ္ဂ ဖွံ့ဖြိုးရေးအစီအစဉ်က ၁၉၉၄ ခုနှစ်မှာ Human Development Report ဆိုတဲ့ အစီရင်ခံစာ တစောင်ထုတ်ဝေခဲ့ပါတယ်။ အဲ့ဒီအစီရင်ခံစာမှာ လုံခြုံရေးကဏ္ဍကို ရှုမြင်တဲ့အခါ အလေးဂရုပြု ထည့်သွင်းစဉ်းစားရမယ့် လူသားလုံခြုံရေးကဏ္ဍ (Human Security)ကို တွင်တွင်ကျယ်ကျယ် ဆွေးနွေးထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ လူသားလုံခြုံရေးကဏ္ဍမှာ အခြေခံအားဖြင့် အချက် ၇ ချက် ပါဝင်ပြီး နိုင်ငံရေးအရလုံခြုံမှု (Political Security) ကလည်း တခုအပါအဝင်ဖြစ်ပါတယ်။  နိုင်ငံတနိုင်ငံရဲ့ Political Security အားကောင်းခြင်း၊ မကောင်း ခြင်းကို တိုင်းတာတဲ့အခါ နိုင်ငံရေး ဖြစ်စဉ်မှာ ပြည်သူတွေက ဘယ်လောက်ထိ လုံခြုံစွာ၊ အန္တရာယ်ကင်းစွာ ပါဝင် နိုင်ကြသလဲဆိုတဲ့ အချက်နဲ့ ဝေဖန်ပိုင်းခြားနိုင်ပါတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံက ခေတ်အဆက်ဆက် ပြည်သူတွေရဲ့ နိုင်ငံ​ရေးအရလုံခြုံမှုက ဘယ်အနေအထားမှာ ရှိနေသလဲဆိုတဲ့ မေးခွန်းက ဆင်ခြင်စရာဖြစ်လာပါတယ်။ ယခုအပိုင်းက တော့ အဆိုပါမေးခွန်းအပေါ် တစုံတရာ ချဉ်းကပ်အဖြေရှာနိုင်မယ့် အစီရင်ခံစာကို ဆက်လက်ဆွေးနွေးပါမယ်။ 

နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများ ကူညီစောင့်ရှောက်ရေးအသင်း (AAPP)က ရေးသားပြုစုတဲ့ “နှစ် ၂၀ ထိုခရီး” အစီရင်ခံစာက မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်အဆက်ဆက် နိုင်ငံရေးဖြစ်စဉ်တွေမှာ ပါဝင်ခဲ့ကြတဲ့ ပြည်သူတွေရဲ့ လုံခြုံမှုအပေါ်သက်ရောက်မှုတွေကို ဖော်ပြထားတာဖြစ်ပါတယ်။ မြန်မာ့နိုင်ငံရေးဖြစ်စဉ် အကူးအပြောင်းတခု ဖြစ်တဲ့ ၁၉၈၈ ဒီမိုကရေစီအရေးတော်ပုံ လူထုလှုပ်ရှားမှုတွေအပြီးမှာ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားပေါင်းများစွာ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ရပါတယ်။ ဖိနှိပ်ချုပ်ခြယ်မှုများစွာခံခဲ့ရတဲ့ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားတွေရဲ့ အရေးကို ကူညီဆောင်ရွက်နိုင်ဖို့  ၂၀၀၀ ခုနှစ်အစောပိုင်းမှာ AAPPအဖွဲ့ကို စတင် ဖွဲ့စည်းခဲ့ တာဖြစ်ပါတယ်။ ဒီအစီ အရင်ခံစာက အဆိုပါကာလတွေက အစပြုလို့ ယခုလက်ရှိ အချိန်အထိ သူတို့ဖြတ်သန်းခဲ့ရပုံတွေကို စုစည်း တင်ပြထားတာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ပြည်ပရောက်အဖွဲ့တခုအဖြစ် ဖြတ်သန်းမှု၊ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း လှုပ်ရှား ဆောင်ရွက်မှုစတဲ့ အကြောင်းအရာ တွေအပေါ်မှာ မှတ်တမ်းမှတ်ရာများ၊စာတမ်းများနဲ့တကွ ဖော်ပြထား ချက်တွေကို ဖတ်ရှုရမှာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ အစီရင်ခံစာရဲ့ အဓိကတွေ့ရှိချက်တွေက မြန်မာနိုင်ငံ Political Security ကဏ္ဍကို လေ့လာရာမှာ သတိပြုဖွယ် အချက်တွေ ဖြစ်လာပါတယ်။ 

 လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် 

AAPP အဖွဲ့ရဲ့ ပြုစုထားတဲ့ စာရင်းတွေအရ နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့၊ နိုင်ငံတော် အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ (နဝတ/ နအဖခေတ်) လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်အရ လွတ်မြောက်ခဲ့တဲ့ အကျဉ်းသားစုစုပေါင်း (၁၁၇,၈၃၆) ဦးအနက်မှာ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသား (၅၈၉) ဦးပဲ ပါဝင်ခဲ့တာ သတိပြုစရာ တခု ဖြစ်ပါတယ်။ သမ္မတဦးသိန်းစိန်လက်ထက်မှာတော့ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်အရ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသား (၁,၁၄၈) ဦး လွတ်မြောက်လာခဲ့ပါတယ်။ NLD အစိုးရကို အာဏာလွှဲပြောင်းတဲ့အချိန် အကျဉ်းထောင်တွေထဲမှာ နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသား ၂၇ ဦးသာ ကျန်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့ပါတယ်။ NLD အစိုးရလက်ထက်မှာတော့ နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသား (၃၄၈) ဦးကို လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ပေးခဲ့ပါတယ်။ ဆက်လက်ပြီး AAPP အဖွဲ့ရဲ့ ဖော်ပြချက်အရ ယခုအချိန်မှာ နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုကြောင့် ဖမ်းဆီး၊ ထိန်းသိမ်းခံရသူ၊ ထောင်ပြင်ပမှ တရားရင်ဆိုင် နေရသူ အရေအတွက်ဟာ စုစုပေါင်း (၆၄၂) ဦး ခန့်ရှိနေကြောင်း ဖော်ပြထားပါတယ်။ ဒီနေရာမှာ ဆက်စပ် စဉ်းစားစရာအချက်က ဒီမိုကရေစီစနစ်ရဲ့ စံချိန်စံနှုန်းတွေကို ပြည့်ပြည့်ဝဝလက်ခံကျင့်သုံးကြတဲ့ နိုင်ငံတွေမှာ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားတွေ ရှိနေကြသလားဆိုတဲ့ မေးခွန်းဖြစ်ပါတယ်။  

 နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများရဲ့ လူမှုဘဝများ 

AAPPအဖွဲ့ရဲ့ ဆောင်ရွက်မှုများစွာအနက် တခုက  လွတ်မြောက်လာတဲ့ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားဟောင်း များရဲ့  စိတ်ဓာတ်မြှင့်တင်ရေးဆိုင်ရာ ထောက်ပံ့ရေး အစီအစဉ်ဖြစ်ပါတယ်။ အကျဉ်းထောင်တွေအတွင်း  နှိပ်စက်ခံခဲ့ရတဲ့ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများမှာ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ထိခိုက်မှု၊ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာထိခိုက်မှုများ ရှိနေနိုင် ပါတယ်။ စိတ်ဒဏ်ရာတွေကို ပြန်လည်ကုစားမှုကောင်းကောင်းပေးဖို့ပျက်ကွက်ခဲ့ရင် နိုင်ငံရဲ့အမျိုးသား ရင်ကြား စေ့ရေးကဏ္ဍကို အနှောင့်အယှက်ဖြစ်ပေါ်စေမှာဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် AAPP ရဲ့ လုပ်ငန်းစဉ်တွေအတွင်းမှာ အဆိုပါ စိတ်ဓာတ်မြှင့်တင်ရေးအစီအစဉ်ကို ထည့်သွင်းဆောင်ရွက်နေတာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။  

 အနာဂတ်အတွက် ရည်မျှော်ချက်များ 

နိုင်ငံတနိုင်ငံရဲ့  အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်တခုမှ တခုသို့ အသွင်ကူးပြောင်းရေးကို ကြိုးပမ်းကြတဲ့အခါ လူ့အဖွဲ့ အစည်းအတွင်း စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ၊ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ နစ်နာခဲ့တဲ့အစုအဖွဲ့တွေရှိနေနိုင်ပါတယ်။ ဒီအခါမှာ ၎င်းတို့နဲ့ ထိုက်တန်တဲ့တရားမျှတမှုကို ရရှိဖော်ဆောင်ပေးနိုင်ဖို့ အမှန်တကယ်လိုအပ်ပါတယ်။ ဒါကို အသွင်ကူးပြောင်းရေး ဆိုင်ရာ တရားမျှတမှု (Transitional Justice) ရယ်လို့ သတ်မှတ်နိုင်ပါတယ်။ AAPP အဖွဲ့ရဲ့ လုပ်ငန်းစဉ်တွေထဲမှာ အဆိုပါနစ်နာသူအစုအဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားတွေရဲ့အချက်အလက်တွေကို စုဆောင်းပြုစုခြင်းလုပ်ငန်းစဉ် ပါဝင်ပါတယ်။ အမှန်တရားကို ပြန်လည်ရှာဖွေတဲ့အခါမှာ အချက်အလက်စုဆောင်းခြင်း(Documentation) က အရေးကြီးတာကြောင့် ဖြစ်ပါတယ်။  

အချုပ်အားဖြင့် ယခုအစီအရင်ခံစာက နှစ်ပေါင်း ၂၀ အတွင်း AAPP အဖွဲ့ရဲ့ လှုပ်ရှားမှုများ၊ လုပ်ငန်းစဉ် များ၊ ထွက်ရှိခဲ့တဲ့ အစီရင်ခံစာစစ်တမ်းများနဲ့ အနာဂတ်အတွက် ရည်မျှော်ချက်များကို ထည့်သွင်းရေးဖွဲ့ထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီမိုကရေစီစနစ်ကောင်းမွန်စွာ လည်ပတ်နိုင်ဖို့အတွက် ကဏ္ဍပေါင်းစုံ အထူးသဖြင့် နိုင်ငံရေးကဏ္ဍမှာ ပြည်သူတွေရဲ့ ပါဝင်မှု အားကောင်းဖို့လိုအပ်ပါတယ်။ဒီလိုပြည်သူတွေ နိုင်ငံရေးဖြစ်စဉ်အတွင်း ပါဝင်တဲ့အခါ မှာလည်း လုံခြုံမှုရှိတဲ့အခင်းအကျင်းရှိဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ တဆက်တည်းမှာပဲ အသွင်ကူးပြောင်းရေးကာလ အတွင်း နစ်နာခဲ့ရသူတွေ၊ ဖယ်ကြဉ်ခံရသူတွေရဲ့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ၊ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ထိခိုက်မှုတွေကို ကောင်းမွန်စွာ ကုစားနိုင်ဖို့လိုတယ်ဆိုတဲ့ အချက်က အလေးဂရုပြုစရာပါ။မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း အမျိုးသားပြန်လည်သင့်မြတ်ရေး၊ အသွင်ကူးပြောင်းရေး ဆိုင်ရာ တရားမျှတမှု ဖော်ဆောင်နိုင်ရေး၊ လူသားလုံခြုံရေးကဏ္ဍ ပိုမိုအားကောင်းလာရေး စတဲ့ နိုင်ငံရေးဖြစ်စဉ်တွေမှာ  ဒီစာတမ်းရဲ့ တွေ့ရှိချက်တွေက ဆက်လက်လေ့လာစရာနယ်ပယ်တွေ ဖြစ်လာ ပါတယ်။ 

ယခုဖော်ပြပါ “ နှစ် ၂၀ ထိုခရီး” အစီရင်ခံစာကို Download ရယူနိုင်ပါသည်။ 

The post နှစ် ၂၀ ထိုခရီး (အစီရင်ခံစာမိတ်ဆက်) appeared first on ISP Myanmar Peace Desk.

ပြည်ထောင်စုအင်စတီကျူ့(Pyidaungsu Institute)က ရေးသားပြုစုတဲ့ တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များနှင့် သူတို့၏ လောကအမြင်-မြန်မာ့ငြိမ်းချမ်းရေးဖြစ်စဉ်၏ မမြင်သာသော စိန်ခေါ်မှုများ သုတေသနစာတမ်းမှာ ပြည်တွင်းစစ်အပေါ်သက်ရောက်မှုရှိနေတဲ့ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုလက်နက်ကိုင်များရဲ့ အမြင်သဘောထားကို လေ့လာထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ စာတမ်းရဲ့ အဓိကချဉ်းကပ်တဲ့ လားရာက တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်း တွေရဲ့ လူမှုဆက်ဆံရေးရှုထောင့်ကနေတဆင့် နိုင်ငံရေးစနစ်အပေါ် သက်ရောက်နိုင်မှုတွေကို လေ့လာထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ယခုသုတေသနစာတမ်းမှာ အဓိကထား အဖြေရှာဖို့ကြိုးပမ်းထားတဲ့ အရာက တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများရဲ့  လောကအမြင်ဖြစ်ပါတယ်။ လောကအမြင်လို့ဆိုရာမှာ တိုင်းရင်းသားတွေအနေနဲ့ ၎င်းတို့ရဲ့ လူမှုပတ်ဝန်းကျင်မှာ ဘာတွေလက်ခံနားလည်ထားကြသလဲ၊ ဘာတွေ လက်ခံကျင့်သုံးနေကြသလဲစတဲ့ အချက် တွေ ပါဝင်ပါတယ်။ အဆိုပါအချက်တွေကတဆင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖြစ်စဉ်ရဲ့ နောက်ဆက်တွဲ လုပ်ငန်းစဉ်ဖြစ်တဲ့ လုံခြုံရေးကဏ္ဍအပြောင်းအလဲဖြစ်စဉ်အပေါ်  တိုင်းရင်းသားအဖွဲ့အစည်းတွေရဲ့ ခံယူချက်တွေကို မှန်းဆအဖြေရှာ နိုင်မှာဖြစ်ပါတယ်။

စာတမ်းမှာ အဓိကပါဝင်တဲ့ အပိုင်းနှစ်ပိုင်းက

၁။ တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင် အဖွဲ့ဝင် တစ်ဦးချင်းစီရဲ့ လောကအမြင်

၂။ အဖွဲ့အစည်းများ ပြောင်းလဲခြင်း၊ အဖွဲ့အစည်းတစ်ရပ်၏ နောက်ကွယ်တွင် ကိန်းအောင်းတည်ရှိနေသော တန်ဖိုးစနစ်များ ဖြစ်ပါတယ်။

စာတမ်းရဲ့ တွေ့ရှိချက်တွေက ပြည်တွင်းစစ်ရဲ့ စရိုက်လက္ခဏာကို ခြုံငုံတင်ပြနိုင်မှုပေးပါတယ်။ ဥပမာ – စာတမ်းရဲ့ အခန်း(၁)မှာ တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းတွေရဲ့ အဖွဲ့အစည်း ဖြစ်ပေါ်ပြောင်းလဲမှု ပုံစံ(၃)မျိုးကို ဆွေးနွေးထားပါတယ်။

• အဖွဲ့မပြောင်း၊ တော်လှန်ရေးမပြောင်းပုံစံ ဥပမာ – KNU၊ KIO၊ KNPP

• အဖွဲ့အစည်းပြောင်း၊ တော်လှန်ရေးမပြောင်းပုံစံ ဥပမာ – RCSS

• အဖွဲ့ဟောင်းထဲမှ အဖွဲ့အစည်းအသစ်များ ဥပမာ – မိုင်းလားအဖွဲ့၊ ကိုးကန့်အဖွဲ့  စတာတွေ ဖြစ်ပါတယ်။

တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများမှ ပုဂ္ဂိုလ်တဦးချင်းရဲ့ ရပ်တည်ချက်တွေကို ချဉ်းကပ်လေ့လာရာမှ တဆင့် လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေးထဲ ဝင်ရောက်လာကြခြင်းရဲ့ အကြောင်းတရားများကို ထည့်သွင်းဆွေးနွေး ထားပါတယ်။ ပထမအချက်က နိုင်ငံရေးအယူဝါဒကြောင့် လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေးထဲ ဝင်ရောက်လာခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ကွန်မြူနစ်ဝါဒကို လက်ခံကြခြင်း၊ ဒီမိုကရေစီအရေး၊ လူမျိုးစု အမျိုးသားရေး ကို ရှေးရှုကြခြင်း စတဲ့ အချက်တွေက နိုင်ငံရေးအယူဝါဒနီးစပ်မှုကြောင့် ဖြစ်ကြောင်း စာတမ်းက ဆွေးနွေးထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒုတိယအချက်က ဒေသနီးစပ်မှုကြောင့် လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခအတွင်း ဝင်ရောက်လာတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဥပမာ – လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခနယ်မြေမှာ ကြီးပြင်းလာခြင်းမျိုး ဖြစ်ပါတယ်။ နောက်ဆုံးအချက်ကတော့ လူမှုနီးစပ်မှု ကြောင့် ဖြစ်ပါတယ်။ လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေးအတွင်းမှာ မိဘ ညီအကို မောင်နှမများ ပါဝင်နေခြင်းကဲ့သို့ ဖြစ်ပါတယ်။

စာတမ်းရဲ့နောက်ဆက်တွဲ ဆွေးနွေးချက်က အဖွဲ့အစည်းပိုင်ဆိုင်ရာ ပုံသဏ္ဍာန်ပြောင်းလဲခြင်းရဲ့ အလားအလာနဲ့ စိန်ခေါ်ချက်တွေပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများ အခြေစိုက်ရာနယ်မြေဒေသအချို့ မှာ ဒေသခံတိုင်းရင်းသားတွေရဲ့ လူမှုဘဝလုံခြုံရေးအတွက် အစိုးရရဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာ လုံးဝဥဿုံ လက်လှမ်းမှီနိုင်စွမ်း မရှိနေတာဖြစ်ပါတယ်။ ဒေသတွင်း လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းတွေရဲ့ ပညာရေး၊ ကျန်းမာရေး နဲ့ တရားစီရင်ရေးအစီအစဉ်တွေသာ ကိုယ်စီကျင့်သုံးနေကြတာ တွေ့နိုင်ပါတယ်။ အထင်ရှားဆုံးဥပမာများအဖြစ် ကချင်ပြည်နယ်၊ ကရင်ပြည်နယ်၊ မိုင်းလားဒေသ စတဲ့ နေရာတွေမှာ ကိုယ်ပိုင် ပညာရေးယန္တရားတွေ တည်ရှိနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီအချက်တွေက မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ အနာဂတ် လုံခြုံရေးကဏ္ဍအပြောင်းအလဲအတွက် အဓိက ကျတဲ့ စိန်ခေါ်မှုတွေအဖြစ် ထည့်သွင်းဆွေးနွေး ထားပါတယ်။ အဖွဲ့အစည်းတရပ်ပြောင်းလဲခြင်းမှာ အဓိကကျဆုံး အခက်အခဲက အပြောင်းအလဲကို အသားကျရန် ခက်ခဲတတ်တဲ့ လူသဘာဝကြောင့် ဖြစ်ပါတယ်။ ရှိရင်းစွဲ အခွင့်အရေးတွေကို အဆုံးသတ်ရမယ့် အနေအထားရှိနေခြင်းအချက်ကလည်း အပြောင်းအလဲတခု ဖော်ဆောင်ဖို့ တွန့်ဆုတ်စေကြောင်း ဆွေးနွေးထားပါတယ်။ အထူးသဖြင့် မြန်မာ့တပ်မတော် နှင့် EAOs အဖွဲ့များရဲ့ ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံအရသော်လည်းကောင်း၊ မူဝါဒအရသော်လည်းကောင်း ကွဲပြားခြားနားမှု ရှိနေခြင်းက တခုတည်းသော တပ်မတော် ဖော်ဆောင်ရေးကဲ့သို့သော ကိစ္စရပ်တွေမှာ အကျေအလည် ဆွေးနွေးရမယ့် အချက် ဖြစ်လာပါတယ်။

သုတေသနစာတမ်းရဲ့ နောက်ဆုံးသုံးသပ်ချက်အပိုင်းမှာ ဒေသခံတိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုတို့ရဲ့ လူမှုဘဝလုံခြုံရေး၊ တရားမျှတရေးတို့နဲ့ ပတ်သက်ပြီး အာမခံချက်မဖော်ဆောင်နိုင်သရွေ့ လုံခြုံရေးကဏ္ဍအပြောင်းအလဲ ဖော်ဆောင်ရာမှာ တွန့်ဆုတ်မှုများ ရှိနေနိုင်ကြောင်း ဆွေးနွေးပါတယ်။ ဒေသခံတိုင်းရင်းသားတို့ရဲ့ လောကအမြင် အရ ၎င်းတို့ဒေသမှာ အခြေစိုက်ကြတဲ့ တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများကိုသာ အစိုးရတရပ်အသွင် ရှုမြင်မှတ်ယူနေကြတာပါ။ ဒီအချက်က ပြည်မက လူမျိုးစုများနဲ့ တိုင်းရင်းသားတွေအကြား အဓိက ကွာခြားတဲ့ လောကအမြင် ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီအယူအဆနှစ်ခု ယှက်နွယ်ပေါင်းစည်းနိုင်ကြဖို့ ဖြစ်တန်ချေများ၊ လောကအမြင် ဆုံချက်များ နဲ့ စိန်ခေါ်ချက်များ ကို ယခုစာတမ်းမှ တဆင့် ဖတ်ရှုလေ့လာကြရမှာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

အချုပ်အားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေးဖြစ်စဉ် ရှေ့ဆက်ဆောင်ရွက်ဖို့ ကြိုးပမ်းကြတဲ့အခါမှာ ယခုသုတေသန စာတမ်းမှတဆင့် လုံခြုံရေးကဏ္ဍအပြောင်းအလဲဖြစ်စဉ်အတွက် ထည့်သွင်းစဉ်းစားသင့်တဲ့ ဆွေးနွေးချက်တွေကို သတိပြုဖွယ် ဖတ်ရှုလေ့လာရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများရဲ့ ရပ်တည်ချက်များ နဲ့ သက်ဆိုင်ရာ လောကအမြင်များကလည်း အကျယ်တဝင့် ဆက်လက်လေ့လာသင့်တဲ့ သုတေသနနယ်ပယ် တစ်ခု ဖြစ်လာပါတယ်။

The post တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များနှင့် သူတို့၏ လောကအမြင် မြန်မာ့ငြိမ်းချမ်းရေးဖြစ်စဉ်၏ မမြင်သာသော စိန်ခေါ်မှုများ (သုတေသနစာတမ်းမိတ်ဆက်) appeared first on ISP Myanmar Peace Desk.